Akdeniz Midyesinin (Mytilus galloprovincialis) Grafen Oksit Maruziyetine Akut Oksidatif Yanıtları ve Spinel Çinko Ferritin (ZnFe2O4) Kullanımıyla Bu Yanıtların Olası Değişiminin İncelenmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Volkan SARITUNÇ

Danışman: Selin Ertürk Gürkan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Mikroplastiklerin (MP) artan kullanımı ve düşük geri dönüşüm oranları, bu kirleticilerin ekosistemlerde birikmesine neden olarak ciddi bir çevresel sorun haline gelmiştir. Bu soruna yönelik yenilikçi çözüm önerileri arasında, MP'lerin birikim gösterdikleri ortamlardan uzaklaştırılmasında manyetik nanoparçacıkların (MNP) kullanımı öne çıkmaktadır. Ancak, MNP uygulamalarının biyotik sistemler üzerindeki potansiyel etkileri hâlâ yeterince aydınlatılamamıştır. Bu çalışmada, yaygın kullanım alanına sahip olan grafen oksit nanoparçacıkları (GO-NP) ile bir MNP olan çinko ferrit (ZnFe₂O₄-NP)'nin sucul ekosisteme girmesi durumunda oluşturabileceği toksik etkiler, Mytilus galloprovincialis türü midyelerin dokularında oksidatif stres parametreleri üzerinden değerlendirilmiştir. Yerel bir çiftlikten temin edilen midye örneklerine, laboratuvar koşullarında iki farklı deney düzeneğinde maruziyet uygulanmıştır. İlk düzenekte GO-NP, üç farklı konsantrasyonda (0,1, 1 ve 10 mg/L) ve üç farklı sürede (24, 48 ve 72 saat) uygulanmıştır. İkinci düzenekte ise midye bulunmayan akvaryumlara ZnFe₂O₄-NP ve GO-NP, üçer farklı konsantrasyonda birlikte uygulanmış ve ZnFe₂O₄-NP'nin 3 saat boyunca fotokatalitik aktivite göstermesi beklenmiştir. Ardından, bu ortamlara midyeler eklenerek yine 24, 48 ve 72 saatlik maruziyet süreleri uygulanmıştır. Deneylerin sonunda, midyelerin solungaç ve manto dokularında süperoksit dismutaz (SOD), katalaz (CAT), glutatyon-S-transferaz (GST) ve asetilkolinesteraz (AChE) enzim aktiviteleri spektrofotometrik yöntemlerle ölçülmüştür. Elde edilen bulgulara göre, hem GO-NP'ye maruziyet hem de her iki nanoparçacığın birlikte bulunduğu ikili maruziyet koşullarında enzim aktivitelerinde kontrol gruplarına kıyasla istatistiksel olarak anlamlı artışlar gözlenmiştir (p <0,05). Özellikle MNP'lerin atık su arıtımında kullanıldığı ve GO-NP'nin potansiyel kirletici olarak yer aldığı kombinasyonlarda bu artışlar daha belirgindir (p <0,05). Elde edilen veriler, hem GO-NP'nin hem de ZnFe₂O₄-NP'nin birlikte kullanımına ilişkin yeni davranış kalıplarının ve arıtım stratejilerinin geliştirilmesine katkı sunabileceğini göstermektedir.