AKŞEHİR VE EBER GÖLLERİNİN KUVATERNER ÇÖKELLERİNİN SEDİMANTOLOJİSİ, STRATİGRAFİSİ VE PALEOİKLİMSEL-PALEOORTAMSAL ÖZELLİKLERİ
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Jeoloji Mühendisliği, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KORAY AKTÜRK
Danışman: Sevinç Kapan Ürün
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:2020 yılında YÖK 100/2000 burs programı kapsamında, iklim değişikliği alanında yürütülen bu çalışmada, Akarçay Havzası'nın Kuvaterner çökellerinin sedimantolojik, mineralojik ve jeokimyasal değişimlerinden yararlanarak, havzanın paleoortamsal ve paleoiklimsel koşullarının yorumlanması amaçlanmıştır. Havzanın Pleyistosen çökelleri alttan üste doğru; 1) alüvyon yelpazesi ve akarsu fasiyes topluluğu, 2) göl kıyısı fasiyes topluluğu, 3) göl merkezi fasiyes topluluğu olarak gruplandırılmıştır. Mineralojik analizler sonucunda, kaolinit ve illit baskın mineraller olarak saptanmıştır. Kaolinit yüzdesinin arttığı seviyelerde akarsularda yaşayan Valvata piscinalis türlerinin sayıca bol bulunması, bu seviyelerin sıcak ve yağışlı iklim koşullarında çökeldiğini göstermektedir. İllit, jips ve halit minerallerinin yüzdesinin arttığı seviyelerde acı sularda yaşayan Laevicaspia caspia'ların sayıca artması, göldeki su seviyesinin azaldığını ve kurak iklim koşullarının yaşandığını ifade etmektedir. Mineralojik verileri desteklemek amacıyla aynı örneklerden jeokimyasal analiz yaptırılmıştır. Jeokimyasal verilerin değerlendirilmesiyle, inceleme alanında biri Pleyistosen başlangıcında, diğer dördü ise Geç Pleyistosen boyunca gerçekleşmiş olan hızlı erozyon ve yüksek kırıntılı beslenim girişine sahip kuvvetli yağışların etkili olduğu iklimsel koşulların toplamda beş defa tekrarlandığı görülmüştür. Yağışlı iklimin etkili olduğu dönemlerde Al, Ti, Zr ve Rb/Sr oranları yüksek, Ti/Al oranları düşüktür. Redoks belirteçleri bu dönemlerde oksik koşulları gösterirken, paleoüretkenlik düşüktür. Buna karşın Al, Ti, Zr, ve Rb/Sr oranlarının düşük, kırıntılı beslenimin az, göl taban suyunun nispeten anoksik, su seviyesinin düşük ve paleoüretkenliğin yüksek olduğu dört dönem yaşanmıştır. Bu dönemler, havzada düşük erozyonal yağışların etkili olduğu kurak iklim koşullarını göstermektedir. Tüm veriler birlikte değerlendirildiğinde, havzadaki iklimsel değişim periyodlarının son buzul maksimumdaki, Dansgaard-Oeschger (D/O 9-20) olaylarının sıcak iklim evresine ve Heinrich olaylarının (H 4-6) soğuk iklim evresine karşılık geldiği belirlenmiştir.