Reaktif turuncu 16 tekstil boyasının Akdeniz midyesi(Mytilus galloprovincialis Lamarck, 1819) dokuları üzerindeki histopatolojik ve genotoksik etkilerinin araştırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, BİYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ECE BÜŞRA YANIK
Danışman: Mert Gürkan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tekstil endüstrisi faaliyetleri yüksek su tüketimi ve üretilenfazla miktardaki atık su nedeniyle çevre üzerinde olumsuz etkilere sahiptir. Bu endüstri faaliyetlerinde çeşitli kimyasal boyalar kullanılmaktadır. Bunlar arasında en yaygın kullanılanları azo boyalardır. Bu tez kapsamında, dünyada ve ülkemizde tekstil endüstrisi faaliyetlerinde sıkça kullanılan bir azo boyası olan Reaktif Turuncu 16'nın (RT16), Akdeniz midyesi (Mytilus galloprovincialis) üzerindeki histopatolojik ve genotoksik etkilerini araştırıldı. Bu amaç için midyeler, 96 saat boyunca 0, 10, 100 ve 1000 mg/l konsantrasyonlarında RT16 boyasına maruz bırakıldı. Maruziyetlerden sonra midyeler dissekte edildi. Ardındansolungaç, sindirim bezi ve manto örnekleri histopatolojik bakımdan incelendi. Hemolenf ve solungaç örneklerinde; hemosit tipleri, mikronükleus frekansı ve nükleer anomalileranaliz edildi. RT16 maruziyeti sonucunda solungaç kesitlerinde lipofuskin granüllerinde artış, epitel deformasyonları, füzyon, hiperplazi, hemolenfatik sinüslerin genişlemesi ve vakuolizasyon gözlendi. Sindirim bezi kesitlerinde hemosit infiltrasyonu ve fokal nekroz tespit edildi. Benzer şekilde manto kesitlerinde de hemosit infiltrasyonu ve fokal nekroz belirlendi. Söz konusu bulgular özellikle yüksek RT16 maruziyetlerinde daha belirginleşmişolup, nekrotik alanlar 1000 mg/l maruziyet düzeyinde gözlendi. Kontrol ve maruziyet grupları arasında mikronükleus sıklığı açısından anlamlı fark saptandı (p<0,05). Mikronükleus frekansının doza bağlı olarak arttığı tespit edildi. Benzer şekilde kontrol ve uygulama grupları arasında binükleat hemosit sıklığı açısından da anlamlı fark bulundu(p<0,05). Tüm bulgular birlikte değerlendirildiğinde, RT16 boyasının midyeler üzerinde toksik etkiye sahip olduğu belirlendi.