Aksaray çevresinde Selçuklu Dönemi Kervansarayları
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, SANAT TARİHİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2005
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜZİN KARAKÖY
Danışman: Ali Osman Uysal
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:"Aksaray Çevresinde Selçuklu Dönemi Kervansarayları" adı altında hazırlanan bu çalışmada Selçuklu dönemine ait kervansaray mimarisi ayrıntılı şekilde incelenmiştir. Dört bölümde ele alınan çalışmada konu hakkındaki araştırma ve yayınlara değinilmiş, Anadolu Selçuklu dönemindeki kervan yolları ve Aksaray'ın bu yollar üzerindeki önemi incelenmiştir. Çalışmaya dahil edilen yapılar, dönemin diğer yapılarıyla karşılaştırılarak sonuca ulaşılmaya çalışılmıştır. Yapılan araştırmada Selçuklu dönemine ait 6 tane kervansaray yer almaktadır. Sultan Hanı ve Ağzıkara Han "Sultan Hanı" tipindeki hanlar grubuna girmektedir. Avlu düzenleri olarak da birbirlerine benzer olup, ortalarında "Köşk Mescit" denilen yapılar mevcuttur. Ancak Ağzıkara Han'ın giriş portali orta eksen üzerinde değildir. Alay Han, Sultan Hanı ve Ağzıkara Han kapalı bölüm planı olarak benzer olup, şahın sayıları farklılık göstermektedir. Portalinde bulunan çift gövdeli aslan figürüyle dikkat çeken Alay Han'ın, örtü sisteminin yıkılmış olmasına rağmen, Sultan Hanı ve Ağzıkara Han'daki gibi aydınlık açıklığı olduğu bilinmektedir. Öresin (Tepesi Delik) Han bu yapılarda farklı olup, sadece kapalı bölümden oluşmaktadır. Enine sahmların, boyuna sahınlarla kesilmesinden oluşan plan özelliği ile Afyon yolundaki Çay Han ile benzerlik göstermektedir. Ak Han şu an mevcut olmadığı için mimari ve tezyini özellikleri açısından bilgi sahibi olunamamaktadır. Aynı özellik Kılıçarslan Hanı içinde geçerlidir. Güney cephesinde tuğla kullanıldığı bilinen bu yapının planından anlaşıldığı kadarıyla, dikdörtgen avu etrafına sıralanmış odalardan oluşmaktadır. Sultan Hanı ve Ağzıkara Han'hariç diğer yapıların tarihlendirilmesi konusunda çeşitli görüşler vardır. Plan ve süsleme özellileri ile sonuçlara ulaşılmaya çalışılmıştır. Bu yapılardan Sultan Hanı ve Ağzıkara Han tam olarak ayakta kalabilmiştir. Öresin Han ve Alay Han'ın örtü sistemleri tamamen yıkılmış, sadece cephe duvarlarından ibarettirler. Ak Han'dan birkaç metrelik bir duvar parçası kalmıştır. Kılıçarslan Hanı şu anda mevcut olmayıp yerinde başka bir yapı mevcuttur.