Sanat ve Propaganda İlişkisi Bağlamında Aphrodisias Sebasteion Tapınağı Rölyefleri Üzerine Bir İnceleme

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, MEDYA VE KÜLTÜREL ÇALIŞMALAR ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: RACAN ALEYNA IŞIKHAN TATAR

Danışman: Şakir Eşitti

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Siyasal iletişim açısından önemli bir kavram olan propaganda bir fikir, inanç veya ideolojiyi kitlelere yaymak ve kitlelerin düşünce ve davranışlarını bu yolla etkilemek, istendik davranış değişikliği yaratmak amacıyla gerçekleştirilen önceden tasarlanmış bir iletişim yöntemidir. Siyasal alanda ideolojilerin yaygınlaştırılması ya da dayatılması gibi amaçlar taşıyan bu yönteme, gündelik hayat pratiklerinden kitle iletişim araçlarına kadar çok farklı alanlarda karşılaşılmaktadır. Kitlelere fikir aşılamak için kullanılan propagandanın kullanıldığı alanlardan birisi de sanattır. İnsanlık tarihi kadar eski bir eylem olan sanat, güzellik ülküsü doğrultusunda insan eliyle üretilmiş imajların bütünüdür. Estetik nitelik taşıyan bu imajlar, onunla etkileşime geçenlere duygu, düşünce ve tıpkı iletişim araçlarında olduğu gibi mesaj iletmek amacıyla kullanılmaktadır. Bu yönüyle sanat yapıtı, propaganda amaçlı kullanılmakta ve bu ilişki de sanat ve propaganda ilişkisi olarak adlandırılmaktadır. Bu ilişkide güzellik ülküsüyle kitleler üzerinde olumlu etki bırakan sanat yapıtı, propagandanın manipülasyon ve zihin yönetme gibi olumsuz yönlerini gizlemekte ve kitleler üzerinde daha olumlu bir etki bırakmaktadır. Diğer yandan propaganda kavramı her ne kadar modern ulus devletlerine ve 20. yüzyıla damgasını vurmuş kitle iletişim araçlarıyla özdeşleşse de kavramın izlerine Roma İmparatorluğu'nda ve dönemin sanat yapıtlarında rastlamak mümkündür. Bu bağlamda Aydın'ın Karacasu ilçesinde bulunan Aphrodisias Antik Kenti Sebasteion Tapınağı'nın dış cephesini süsleyen rölyefler (kabartmalar), Roma İmparatorluğu döneminde sanat yapıtı üzerinden yapılan propagandanın en önemli örneklerindendir. Böylelikle çalışmada, temel ekonomik kaynağını bünyesinde barındırdığı heykel okulunda üretilen heykellerden sağlayan Aphrodisias'ın en heybetli kamusal binası Sebasteion Tapınağı'nda bulunan rölyeflerin, propaganda bağlamında nasıl kullanıldığı ve ne gibi bir görsel dil oluşturduklarının ortaya koyulması amaçlanmaktadır. Böylelikle modern ulus devletleri ve kitle iletişim araçlarıyla özdeşleşen propagandanın, Roma İmparatorluğu Dönemi'ndeki arketiplerinin ortaya koyulması hedeflenmektedir. Böylelikle Sebasteion Tapınağı'nda bulunan 17 rölyef, Erwin Panofsky'nin 'İkonografik ve İkonolojik Sanat Eleştirisi' yönteminden faydalanılarak incelenmektedir.