AKARÇAY HAVZASI VE ÇEVRESİNDEKİ PLİYO-KUVATERNER ÇÖKELLERİN STRATİGRAFİSİ, MOLLUSK FAUNASI, PALEOİKLİM VE PALEOEKOLOJİK ÖZELLİKLERİ (AFYONKARAHİSAR-KONYA, GB TÜRKİYE)
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Jeoloji Mühendisliği, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HARİKA MARMARA
Danışman: Sevinç Kapan Ürün
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez, 2020 yılında YÖK 100/2000 doktora burs programı kapsamında, iklim değişikliği alanında hazırlanmıştır. İnceleme alanı, Afyon ile Konya illeri sınırları içerisinde, Sultan Dağları ve Emir Dağları arasında, graben yapısında gelişmiş olan Akarçay Havzası'dır. Tez kapsamında çalışma alanının Kuvaterner çökellerinin Gastropoda-Bivalvia faunası sistematik olarak ilk kez tanımlanmış, havzanın paleoiklimsel, paleoekolojik ve paleocoğrafik koşulları yorumlanmıştır. Arazi çalışmaları esnasında ölçülen stratigrafik kesitlerden, sistematik olarak derlenen örneklerden; Molluska dalının Gastropoda sınıfına ait; 9 cins ve 12 tür, Bivalvia sınıfına ait; 3 cins ve 6 türün tanımlaması yapılmıştır. Tanımlanan faunada sayıca en fazla olan Dreissena iconica türü kullanılarak paleoiklimsel değişiklerin ortaya çıkarılabilmesi için duraylı izotop (δ¹⁸O ve δ¹³C) analizleri yaptırılmıştır. Dreissena iconica ve D. polymorpha ile akarsularda yaşayan Theodoxus fluviatilis ve Valvata piscinalis türlerinin sayıca bol olduğu seviyelerde, izotop verilerinin negatif değerler göstermesi bu seviyelerin çökeldiği zaman aralığında iklimin yağışlı ve havzanın akarsularla beslendiğine işaret etmektedir. Kurak iklim koşullarının hakim olduğu düşünülen ve mezohalin sularda (‰5 ile ‰18) yaşayan Laevicaspia caspia ile durgun-sığ su ve bataklıklarda yaşayan Gyraulus parvus ve Radix auricularia türlerini içeren seviyelerin çökeldiği zaman aralığında ise δ18O değerleri pozitife yönelik kayma göstermiştir. Bu çökellerin biriktiği zaman aralığında, gölde nispeten acı su özelliğinde kapalı göl şartlarının hakim olduğunu söylemek mümkündür. Havzanın baskın türü olan Dreissena iconica örnekleri, ölçülen stratigrafik kesitlerin korelasyonu sonucunda oluşturulmuş genelleştirilmiş stratigrafik kesitte, kritik olduğu düşünülen seviyelerden seçilerek ESR (Elektron Spin Rezonans) tarihlendirme analizlerinde de kullanılmıştır. Bu analizler sonucunda sırasıyla; 71.000 ± 7.100 yıl, 54.000 ± 5.400 yıl, 51.000 ± 5.100 yıl ve 39.000 ± 3.900 yıl olarak hesaplanan yaşlar, Denizel İzotop Katı (Marine Isotope Stage: MIS) 4 buzul dönemi ile buzul arası MIS 3 evresine karşılık gelmektedir. Ponto-Kaspik kökenli Dreissena polymorpha ve Laevicaspia cinsine ait türler, Akarçay Havzası ile Ponto-Kaspik Havza'nın bağlantılı olabileceğine işaret etmektedir. MIS 3 ve MIS 4 değerleri; Akarçay Havzası'nın Tarkhankut transgresyonunun son dönemi, Post-Karangat regresyonu ve Surozh transgresyonu ile ilişkilendirilebileceğini göstermektedir.