Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEDA KULABAŞ
Danışman: Tuğba Tümer
Özet:
Metabolik sendrom (MetS) tüm dünyada geniş bir kitleyi etkileyen, insülin direnci,
dislipidemi, abdominal obezite ve hipertansiyonun bir arada görülmesiyle tanımlanan
multi-faktöriyel bir hastalıktır. Ancak, bu hastalığın tedavisinde kullanılabilecek etkin,
multi-hedef bir farmakolojik ajan bulunmamaktadır. Bu nedenle, MetS patojenezindeki
metabolik bozuklukları hedef alan bitkisel kökenli doğal geleneksel yaklaşımların
araştırılması ve daha az yan etkiye sahip multi-hedef etken moleküllerin tespit edilmesi
gerekmektedir.
Ülkemizde halk arasında MetS komponentlerinin tedavisinde Lavandula stoechas
(Karabaş otu) bitkisinin sulu demlemesi alternatif amaçlı kullanılmaktadır. Ancak, bu
bitkinin sulu özütünün içeriği ve biyoaktivitesi konusunda literatürde yeterli bilgi mevcut
değildir. Tez çalışması kapsamında, Karabaş otu sulu özütü ve aktif bileşenlerinin MetS’ye
karşı potansiyel iyileştirici etkileri ve hedef mekanizmalarının aydınlatılması planlanmıştır.
Bu amaçla, 1) Karabaş otu sulu özütünün fitokimyasal bileşenleri ilk defa tanımlanmış, 2)
MetS’ye karşı aktif ekstrat/fraksiyon/saf bileşikler in vitro hücre tabanlı/biyoaktivite
rehberli fraksiyonlama yöntemi kullanılarak tespit edilmiş, 3) Elde edilen aktif
ekstrat/fraksiyon/saf bileşiklerin potansiyel iyileştirici mekanizmaları moleküler ve
fizyolojik seviyede aydınlatılmıştır.
Sonuç olarak, EE (Etil Asetat Ekstrat)’ nin, karaciğer hücre hattında glukoneojenez
yolağını ve hız sınırlayıcı enzimleri etkin bir şekilde baskıladığı, ii) insülin direnci
geliştirilen iskelet kası ve karaciğer hücrelerinde insülin hassasiyetini artırdığı
vii
gösterilmiştir. Saflaştırılan bileşiklerden rosmarinik asit, kafeik asit, luteolin, propanoik
asit metil ester, apigenin-7-glukozit ve kaffeoyl rosmarinik asitin MetS’ye karşı etkin
bileşikler olduğu bulunmuştur. Kaffeoyl rosmarinik asitin tez çalışması kapsamında ilk
defa, glukoneojenez, adipojenez, insülin sinyalizasyonu ve inflamatuar yolaklarda
iyileştirici etkiye sahip olduğu gösterilmiştir. Ayrıca, tez kapsamında insülin direnci
geliştirilen karaciğer hücrelerinde yapılan tüm genom transkriptom analizi EE ile elde
edilen biyoaktivite sonuçlarını destekleyici ve genişletici niteliktedir.