Alzheimer Tedavisi için Yeni ve Potansiyel İnhibitörlerin İn Siliko, Sentez, İn Vitro Enzim-Aktivite ve Antiproliferatif Etkilerinin İncelenmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, TIBBİ SİSTEM BİYOLOJİSİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MERVE SIKIK

Danışman: Ferah Cömert Önder

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Alzheimer hastalığı (AH), bilişsel gerileme, hafıza bozuklukları ve davranışsal değişikliklerle karakterize edilen nörodejeneratif bir hastalıktır. Küresel sağlık üzerine büyük bir yük oluşturan AH için mevcut tedavi seçenekleri yalnızca semptomatik rahatlama sağlamaktadır. Bu da etkin ve kalıcı tedavi arayışını zorunlu kılmaktadır. Bu amaçla bu tez çalışmasında, AH tedavisinde kullanılabilecek yeni inhibitör adaylarını belirlemek amacıyla ilaç keşfinde biyoinformatik yaklaşımlardan yararlanılmıştır. Yeni ve etkili kolinesteraz inhibitörlerinin tasarımı, sentezi ve in vitro çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda Diklofenak (DF) ve Naproksen (NP) türevli bileşikler tasarlanarak sentezlenmiştir. Asetilkolinesteraz (AChE) ve Bütirilkolinesteraz (BChE) enzimleri üzerinde in vitro inhibitör etkinlikleri değerlendirilmiştir. Sonuç olarak DF2 ve DF5 bileşiklerinin, referans inhibitör Takrin'den daha etkili olduğu görülmüştür. Ayrıca, NP ve DF türevli bileşiklerin farklı kanser hücre hatlarında sitotoksik etkiler sergileyerek, bu bileşiklerin kanser tedavisinde de potansiyel olarak kullanılabileceğini ortaya koymuştur. Ayrıca, ilaç yeniden konumlandırma çalışması bu tezde önemli bir yer tutmaktadır. Birleşik in siliko ve in vitro çalışmalar ile FDA onaylı ilaçlar arasından Trazodon, Rivaroksaban, Frovatriptan ve Eletriptan AChE inhibitörleri olarak potansiyel olduğu belirlenmiştir. AChE inhibisyonu açısından güçlü adaylar olarak öne çıkmıştır. Sonuç olarak, bu tez çalışmasında AH tedavisinde kullanılabilecek yeni ve etkili NP ve DF türevi bileşikler belirlenmiştir. Bu bileşiklerin çeşitli kanser hücrelerine karşı antiproliferatif etkileri olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, ilaç yeniden konumlandırma yaklaşımı ile bazı mevcut FDA onaylı ilaçların, AH tedavisinde potansiyel inhibitörler olarak değerlendirilebileceği gösterilmiştir. Bu sonuçların AD ve bazı kanser türlerinin tedavisine önemli katkılar sağlaması beklenmektedir.