Gösterişçi tüketimin öncülleri: Benlik, sosyal statü, materyalist değerler ve bireycilik-toplulukçuluk bağlamları
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Ulvi Cenap Topçu
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): UMUT EROĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada gösterişçi tüketim kavramının tüketim ve tüketici literatüründeki yeri belirlenerek gösterişçi tüketimi öncülleri benlik imaj uyumu, sosyal statü gösterimi ve materyalizm ile ilişkilendirmek ve bireycilik-toplulukçuluk bağlamında kültürel boyutlar ile irdelemek hedeflenmiştir. Bu amaçla tüketim literatüründeki farklı yaklaşımlar değerlendirilmiştir. Tüketim literatürü, temel teoriler ile birlikte meta fetişizmi, tüketimin kimlik taşıyıcısı olarak işlevselleştirilmesi, tüketici rasyonalizmi üzerine görüşler ve post-modern tüketim çözümlemeleri ile sunulmuş; tüketimin memetikle ilişkisi ve bu ilişkinin nasıl yorumlandığı açıklanmıştır. Gösterişçi tüketim, tüketicilerin metayla ilişkilerini başkalarının şahitliğinde gerçekleştirerek, metadan "doğrudan" sağlanan faydanın ötesinde faydalar sağlanması olarak anlaşılmaktadır. Bu yönüyle kavramın bireyin kendi benliğini ve sosyal konumunu başkalarının şahitliğinde kurgulaması ile yakın ilişki içinde olduğu desteklenmiştir. Bu sürecin temelinde materyalist değerlerin etkinliği de bu çalışmada desteklenen bir varsayım olmuştur. Sayılan bu faktörler ile gösterişçi tüketim eğilimi arasındaki ilişkiler beklendiği gibi ortaya konmuştur. Doğal koşulların kültürel kodlara dönüşümü ile tüketim davranışları üzerinde etkili olduğunu belirlemek amacıyla incelenen bireycilik-toplulukçuluk boyutlarının gösterişçi tüketimle ilişkilerinde, dikey bireycilik açısından sonuçlar beklendiği gibi ölçülmemiş, zıt yönde sonuçlara ulaşılmıştır. Yatay toplulukçuluk faktörünün ise istatistik olarak yeterli koşulları sağlamaması nedeniyle etkileri analiz edilememiştir. Yatay bireycilik açısından gösterişçi tüketim ve öncülleri arasındaki ilişkiler pozitif yönlü ve belirgin biçimde ortaya konarken, öngörülenin aksine dikey toplulukçuluk ile benlik imaj uyumu arasında pozitif ilişki ölçülmüş ve gösterişçi tüketim eğilimi, sosyal statü gösterimi ve materyalizm ile anlamlı bir ilişkisi olmadığı desteklenmiştir. Ayrıca katılımcılara ait demografik bilgilerin ne gibi etkileri olduğu incelenmiş ve belirli durumlara ilişkin bulgular memetik açıdan izah edilmeye çalışılmıştır.