Çanakkale'deki Osmanlı savunma yapıları
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, SANAT TARİHİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2013
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: YUSUF ACIOĞLU
Danışman: Ali Osman Uysal
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çanakkale Boğazı ve yakın çevresi, stratejik konumundan dolayı yüzyıllar boyunca korunması gereken önemli bir bölge olmuştur. Bu nedenle tarihi süreç içerisinde bölgeye birçok savunma yapısı inşa edilmiştir. Bu durum Osmanlı döneminde devam etmiş, yeni savunma yapıları inşa edilirken eski yapılarda onarılarak kullanılmıştır. Bu yapılar dönemin ihtiyaçlarına ve askeri teknolojinin gelişimine uygun olarak biçimlenmiştir. Çalışma kapsamında on iki kale ve otuz iki tabya incelenmiştir. İncelenen bu yapılar XIV. yy.dan XIX. yy.la kadar Çanakkale ölçeğinde Osmanlı savunma mimarisinin gelişimini göstermesi açısından büyük önem taşımaktadır. Çanakkale?de Osmanlı döneminde inşa edilen kale ve tabyalar özellikle boğaz geçişinin kontrol altına alınabilmesi için karşılıklı olarak inşa edilmiştir. Kaleler esas itibariyle dış sur özelliklerine göre düzgün bir plana sahip olanlar, topografyaya göre şekillenmiş düzgün olmayan bir plana sahip olanlar ve münferit tip olmak üzere üç farklı plan şemasında karşımıza çıkmaktadır. Kalelerde XV. yy.dan itibaren değişen silah teknolojisiyle birlikte duvar kalınlıkları ve yüksekliklerinin azaldığı görülmektedir. Kalelerdeki mescit, hamam ve çeşme gibi bazı birimler ise varlıklarını sürdürmeye devam etmiştir. Kaleler XIX. yy.lın ikinci yarısından itibaren gelişen silah teknolojisi karşısında yetersiz kalınca toprak altına gizlenen tabyalar yapılmaya başlanmıştır. XX. yy.lın başlarına kadar inşa edilen bu tarz tabyalar sonrasında yerini metal aksamlı beton bonetlere bırakmıştır. Çanakkale?deki tabyalar konumlarına göre kıyı tabyaları ve kara tabyaları olarak ikiye ayrılır. Bunlar toprak ve kâgir olmak üzere iki şekilde inşa edilmişlerdir. İncelediğimiz otuz iki tabyadan sadece ikisi toprakla, diğer tabyalar kâgir malzeme ile inşa edilmiştir. Kale ve tabyalarda estetik kaygılardan ziyade işlevsel kaygılar ön planda tutulduğundan süslemeye pek yer verilmemiştir. Tasarımlarda öne çıkan yapıların sağlamlığı ve ateş gücü olmuştur. Anahtar Kelimeler: Çanakkale, Osmanlı, Savunma Yapıları, Kale, Tabya