Üsküp merkez ve çevresi Türk ağızları (İnceleme-metinler-sözlük)
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİFNUR YILDIZ YALÇINDAĞ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Hüseyin Durgut
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çalışmamız, Batı Rumeli ağızlarından biri olan Üsküp Merkez ve Çevresi Türk Ağızlarına ait derlediğimiz metinlerin çeviri yazıya aktarımıyla; metnin ses bilgisi ve şekil bilgisi açısından incelenmesini kapsamaktadır. Çalışma giriş, inceleme (ses, şekil bilgisi), sonuç, metinler, sözlük olmak üzere beş bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında, "Makedonya'nın geçmişi ve günümüzdeki durumu" başlığı altında; Makedonya'nın tarihi ve günümüzdeki durumu ele alınmıştır. Daha sonra "Üsküp" başlığı altında Üsküp'ün tarihi ve günümüzdeki durumu incelenmiş, Üsküp Türk ağızlarının Rumeli ağızlarındaki yerine değinilmiştir. İnceleme kısmında metnin ses bilgisi (ünlü ve ünsüzlerin özellikleri, ünlü ve ünsüz değişmeleri, ses olayları), şekil bilgisi (yapım ve çekim ekleri, bunların fonksiyonları, haber ve tasarlama kipleri) ele alınmıştır. Ses bilgisi kısmında örnekler genel olarak eş zamanlı ele alınmış, gerekli durumlarda Eski Türkçe ile karşılaştırmalar yapılmıştır. Şekil bilgisi kısmında eklerin işlevinin anlaşılması için örnekler, cümleler hâlinde verilmiştir. Her iki bölümde de özel açıklamalar dipnotlarda verilmiştir. Sonuç kısmında, Üsküp ve civarında yaşayan Türk ağzının belirgin ses ve şekil bilgisi özellikleri maddeler hâlinde açıklamalarıyla sıralanmıştır. Metinler kısmında kaynak kişilerden ses kayıt cihazıyla kaydetmiş olduğumuz derlemelerin çeviri yazıya aktarımıyla oluşturulan metinler yer almaktadır. Sözlük kısmında, ölçünlü Türkçeden farklı olan ve Balkan dillerinden geçmiş Makedonca, Sırpça, Arnavutça, Boşnakça vd. kökenli sözcüklerin anlamları ve hangi dile ait olduğu belirtilerek sıralanmıştır. Ekler kısmında Üsküp Merkez ve Çevresine ait çeşitli fotoğraflar yer almaktadır. Kaynakça kısmında, tezimizi yazdığımız süre içerisinde atıf yaptığımız tüm kaynak eserler verilmiştir.