İlham Aliyev Dönemi Azerbaycan-İran İlişkileri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Uluslararası İlişkiler, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ERKAN YILMAZ
Danışman: Mustafa Turgut Demirtepe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Azerbaycan-İran arasında tarihi, dini ve kültürel bakımdan büyük oranda benzerlik olsa da iki ülke ilişkileri daha çok çatışma eksenli devam etmektedir. Soğuk Savaş sonrasında bağımsızlığını kazanan Azerbaycan'ın uluslararası sistemin değişen yapısı içerisinde İran ile ilişkilerinde sorunlar görülmektedir. Bu nedenle iki ülke ilişkilerinin arkasındaki motivasyon merak edilmektedir. Dış politika analizi çalışmalarında dikkate alınan üç yaklaşım vardır: Bunlar; liderlerin kişilik özellikleri ve dünyayı algılama biçimleri, devletlerin iç yapılarına ve toplumsal özelliklerine yönelik ve uluslararası sistemin yapısına yönelik yaklaşımdır. Çalışmada Azerbaycan-İran ilişkilerinin arkasındaki temel motivasyonun anlaşılmasında neorealist teorinin argümanlarının açıklayıcılık düzeyinin yüksek olduğu düşünülmektedir. Bu nedenle çalışmanın bütününde analiz seviyesi olarak uluslararası sistemin yapısına odaklanılmış, analiz birimi olarak da Azerbaycan'ın İran ile ilişkileri incelenmiştir. Karabağ sorunu, ülkenin bekası ile ilgili olması nedeniyle Azerbaycan dış politikasının en temel parametresidir. Bu sorun Azerbaycan'ın oluşturduğu ittifakların yönünü belirlemektedir. Moskova ve Tahran'ın Ermenistan ile gelişen ilişkileri ve Karabağ sorununda Erivan'dan yana tutumlarını Azerbaycan bölge ve bölge dışı güçler ile geliştirdiği ilişkiler vasıtasıyla dengelemeye çalışmaktadır. Soğuk Savaş sonrası her iki ülkenin uluslararası sistemde aldıkları konum, bu ülkeleri farklı ittifaklara itmektedir. Uluslararsı sisteme hakim olan anarşi, Azerbaycan-İran arasındaki bir çok alanın güvenlik sorununa dönüşmesine neden olmaktadır. Çalışma, İlham Aliyev dönemi Azerbaycan-İran ilişkileri olarak belirlenmesine rağmen, ilişkilerde temel anlaşmazlık konularının tarihsel köklerinin olması nedeniyle, konu tarihsel süreçle birlikte ele alınmıştır. Soğuk Savaş öncesi ve sonrası uluslararası sistemin yapısı içerisinde Azerbaycan'nın durumu ve İran ile ilişkilerinin seyrine bakıldığında "Azerbaycan-İran ilişkileri uluslararası sistemde meydana gelen yapısal değişimler ve güç dengeleri değişimlerine bağımlı olarak devam etmektedir" olarak belirlenen temel hipotez doğrulanmaktadır. Anahtar Kelimeler: Azerbaycan, İran, Neorealizm, Uluslararası Sistem, Yapı, Dış Politika