Güney Yarımkürede Seçilen Bazı W UMa Türü Çift Yıldızların Tayfsal ve Fotometrik İncelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2010
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Burcu ÖZKARDEŞ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): AHMET ERDEM
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çift yıldızların fotometrik gözlemlerinden elde edilen ışık eğrileri ile tayfsal gözlemlerden belirlenen dikine hız eğrilerin eşzamanlı analizi, gözlenen sistemin bileşen yıldızlarının mutlak parametrelerini doğrudan vermektedir. Belirlenen mutlak parametreler, ilgili sistemin yapısını ortaya koyarken evrim durumunu da tartışmaya olanak tanır. Bu çalışmada, mutlak parametreleri belirlenen W UMa sistemlerinin çoğunun Kuzey Yarımküreden olması sebebiyle, Güney Yarımküreden gözlenebilen üç W UMa sistemi (CN Hyi, IS CMa ve V535 Ara) seçilmiş ve bu üç sistemin yüksek çözünürlüklü tayfsal gözlemleri, Yeni Zellanda'da bulunan Mt. John Üniversite Gözlemevi'nde, 2007 yılının Eylül-Ekim aylarında yapılmıştır. CN Hyi ve IS CMa'nın dikine hız eğrileri, ilk kez bu çalışmada elde edilmiştir. Tayfsal analiz yöntemi KOREL ile her bir sistemin dikine hız eğrileri elde edilirken tayfsal yörünge çözümlerinden kütle oranları belirlenmiştir. Buna göre, CN Hyi, IS CMa ve V535 Ara'nın tayfsal kütle oranları sırasıyla, 0,189 ? 0,005, 0,300 ? 0,009 ve 0,319 ? 0,002 olarak bulunmuştur.CN Hyi'nin Hipparcos ışık eğrisi, bu çalışmadan elde edilen dikine hız eğrileriyle birlikte Wilson-Devinney yöntemi kullanılarak eşzamanlı olarak çözülmüştür. Fotometrik veriye lekesiz model uygulanmış ve fotometrik analiz süresince, Hipparcos Katalogu verilerine göre sistemin toplam ışığına üçüncü ışık katkısı (l3= 0,03) gözönüne alınmıştır. Eşzamanlı çözüm, sistemi 0,40'lık değme oranına sahip A alt türü W UMa yıldızı olarak tanımlamaktadır. Sistemin temel parametreleri ise, M1=1,37 ? 0,06 M ? , M2=0,25 ? 0,02 M ? , R1=1,60 ? 0,02 R ? , R2=0,77 ? 0,03 R ? , L1=4,10 ? 0,60 L ? , L2=0,87 ? 0,22 L ? 'dir. Yıldızlararası galaktik soğurmanın dikkate alındığı uzaklık modülü, bu çalışmada elde edilen çözüm sonuçlarına göre sistemin uzaklığını, 56±4 pc olarak vermektedir. CN Hyi'nin bileşenlerinin ışıtma-sıcaklık diyagramındaki (HR diyagramı) konumları da tartışılmıştır.IS CMa'nın Hipparcos ışık eğrisi, Wilson-Devinney kodunu baz alan Monte Carlo (MC) istatistik yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Hipparcos fotometrik verisi, lekeli ve lekesiz model olmak üzere, iki alternatif yaklaşım altında çözülmüştür. ? W(O-C)2 değerlerine göre, en iyi çözümü lekeli (soğuk leke) model yaklaşımı vermektedir. Bu çözüm, sistemi 0.34'lük değme oranına sahip A alt türü W UMa yıldızı olarak tanımlamaktadır. Sistemin mutlak parametreleri ise, M1=1,68 ? 0,04 M ? , M2=0,50 ? 0,02 M ? , R1=2,00 ? 0,02 R ? , R2=1,18 ? 0,03 R ? , L1=7,65 ? 0,60 L ? , L2=1,99 ? 0,80 L ? 'dir. Yıldızlararası galaktik soğurmanın dikkate alındığı fotometrik uzaklık modülü, bu çalışmada elde edilen çözüm sonuçlarına göre sistemin uzaklığını, 87±5 pc olarak vermektedir. Sistemin bileşenlerinin ışıtma-sıcaklık diyagramındaki (HR diyagramı) konumları da tartışılmıştır. 1,59 Gyıl'lık evrimsel yaş çizgisi her iki bileşeni aynı izokronda temsil etmektedir.V535 Ara'nın literatürde yer alan dört ayrı fotometrik veri seti (1966 BV, 1970 BV, Hipparcos and ASAS), Wilson-Devinney yöntemiyle analiz edilmiştir. Eşzamanlı çözüm sonuçlarına göre, V535 Ara, 0,22'lik değme oranına sahip bir A alt türü W UMa sistemidir. Mutlak parametreleri ise; M1=1,93 ? 0,04 M ? , M2=0,59 ? 0,02 M ? , R1=2,09 ? 0,02 R ? , R2=1,23 ? 0,02 R ? , L1=17,72 ? 1,96 L ? , L2=5,89 ? 0,85 L ? 'dir. Yıldızlararası soğurmanın dikkate alındığı uzaklık modülü, bu çalışmada elde edilen çözüm sonuçlarına göre sistemin uzaklığını, 147±11 pc olarak vermektedir. Sistemin bileşenlerinin ışıtma-sıcaklık diyagramındaki (HR diyagramı) konumları da tartışılmıştır.PROF programı kullanılarak her üç sistemin bileşenlerinin dönme hızları hesaplanmış eşdönme yaptıkları doğrulanmıştır. Program ayrıca bileşenlerin yüksek mertebeden türbülans hızlarına da sahip olduklarını göstermektedir: CN Hyi, IS CMa ve V535 Ara'nın bileşenleri için, sırasıyla, 47 ? 69 km/s, 72 ? 89 km/s ve 72 ? 92 km/s.Ayrıca sunulan bu doktora tez çalışmasının sonunda, 29 A türü ve 19 W türü W UMa sisteminin fiziksel parametreleri (Zola, 2009; özel haberleşme) kullanılarak, W UMa sistemlerinin istatistiksel özellikleri de tartışılmıştır.