Kadın sporcularda düşük kullanılabilir enerji anketinin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışmasının yapılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BÜKE ÇELENK DURGUT
Danışman: Günay Eskici
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı, Kadın Sporcularda Düşük Kullanılabilir Enerji Anketi'nin (Low Energy Availability in Females Questionnaire-LEAF-Q) (Melin vd., 2014) Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışmasının yapılmasıdır (n=143). Sonuçlar incelendiğinde, "Kadın Sporcularda Düşük Kullanılabilir Enerji Anketi" genel alfa değeri 0,548 olarak hesaplanmıştır. Ölçek alt boyutlarından "Yaralanmalar" için güvenilirlik katsayısı 0,744; "Gastrointestinal Fonksiyon" alt boyutu için 0,622; "Menstrüel Fonksiyon ve Kontraseptif Kullanımı" alt boyutu için 0,617 olarak hesaplanmıştır. Ayrıca ölçüm aracı için hesaplanan omega katsayısı aralığı 0,623-0,863 olarak bulunmuştur. Tüm sonuçlar değerlendirildiğinde ölçüm aracının güvenilir olduğu tespit edilmiştir. Test tekrar test kısmında anket, 39 kadın sporcuya uygulanmıştır. Sonuçlara göre alt boyutlar için en düşük korelasyon katsayısı 0,840; en yüksek korelasyon katsayısı ise 0,983 olarak hesaplanmıştır. Ölçek geneli değerlendirildiğinde ise iki ölçüm arasındaki korelasyon değeri 0,886 olarak hesaplanmıştır. İlgili ölçüm araçları için yapılan test tekrar test sonuçlarına göre hem alt boyutlar arasında hem de ölçek genel puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu dolayısıyla ölçeğin zamana karşı tutarlı olduğu tespit edilmiştir. Geçerlik-güvenirlik çalışması sonrasında, farklı branşlardaki kadın sporcular (n=28) üzerinde bir pilot çalışma yürütülmüştür. Pilot çalışmada, LEAF-Q ve Yeme Tutumu Testi (YTT-40) anketleri uygulanmıştır. Üç günlük besin tüketim ve fiziksel aktivite kayıtları alınmıştır. Dinlenik metabolik hız (DMH) (Cosmed Fitmate Pro) ve vücut kompozisyonu analizi Çift Enerjili X-Işını Absorbsiyometrisi (Dual Energy X-ray Absorptiometry-DXA) ile yapılmıştır. Sporcular, kullanılabilir enerji (KE) ve düşük kullanılabilir enerji (DKE) risk faktörleri açısından incelenmiştir. Pilot çalışmamızda hesapladığımız KE'ye göre toplam 13 kişide (%46,4) DKE tespit edilmiştir. DKE'nin tüm risk faktörleri değerlendirildiğinde yüksek risk altında olan katılımcı sayısı 11 (%39,3) olarak tespit edilmiştir. Katılımcıların %82,14'ünde önemli derecede yüksek enerji açığına (>500 kkal/gün) rastlanmıştır.