Çanakkale ili ıspanak üretim alanlarında hıyar mozaik virüsü (Cucumber mosaic Virus; CMV) enfeksiyonunun tanılanması ve karakterizasyonu

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, BİTKİ KORUMA ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ALİ KURTOĞLU

Danışman: Savaş Korkmaz

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Önemli bir kış sebzesi olan ıspanak hemen hemen ülkemizin her bölgesinde yetiştirilmektedir. Yetiştiriciliği diğer kış sebzelerine göre kısmen daha kolay olması nedeni ile üreticiler tarafından tercih edilmektedir. Ayrıca sahip olduğu besin içeriği sayesinde de ülkemizde oldukça çok tüketilen bir sebzedir. Ülkemizde hem üreticiler hem de tüketiciler tarafından tercih edilen bu sebzenin yetiştiriciliğinde virüs hastalıkları önemli bir sorun oluşturmaktadır. Virüs hastalıkları verimde azalmalara ve ürünün pazar değerini yitirmesine sebep olabilmektedir. Hıyar mozaik virüsü (Cucumber mosaic virus; CMV)'de önemli viral hastalıklardan bir tanesidir. Ülkemizin farklı bölgelerinde CMV'nin varlığı ıspanak üretim alanlarında tespit edilmiş, fakat moleküler olarak karakterizasyonu gerçekleştirilmemiştir. Etmenin moleküler karakterizasyonu amacı ile, Çanakkale ili ve ilçelerinde ıspanak bitkisinin yetiştiriciliğinin yapıldığı ticari üretim alanları ve ev bahçelerinde 2016-2017 yılları üretim sezonunda arazi çalışmaları yürütülmüştür. Yapılan arazi çalışmalarında virüs ve virüs benzeri simptom gösteren ıspanak bitkilerinden 66 ıspanak örneği toplanmıştır. Toplanan örnekler CMV'nin varlığının belirlenmesi amacıyla DAS-ELISA yöntemiyle test edilmiştir. DAS-ELISA testleri sonucunda 66 örnekten 4'ü (%6) CMV ile enfekteli bulunmuştur. Enfekteli bulunan izolatlar arasından bir tanesi (CNK21) rastgele seçilerek moleküler karakterizasyonu gerçekleştirilmiştir. Moleküler karakterizasyon çalışmaları sonucunda Çanakkale CMV ıspanak izolatı dünya CMV izolatları ile nükleotid düzeyinde %87−98 ve aminoasit düzeyinde ise %91−99 oranında benzerlik göstermiştir. Ayrıca gerçekleştirilen filogenetik analizler sonucunda bu izolatın altgrup IA'da yer aldığı belirlenmiştir.