Türkiye'de Yaygın Yetiştirilen Çeltik (Oryza sativa L.) Çeşitlerinin Bor Noksanlığı ve Toksisitesine Duyarlılıkları
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Toprak Bilimi ve Bitki Besleme, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: YILMAZ UZUN
Danışman: Yakup Çıkılı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bor (B) hem eksikliğinde hem de fazlalığında, çeşitli ürünlerin verimini önemli şe-kilde kısıtlayabilen küresel tarımsal sorunlardan biridir. Bu çalışmada, Türkiye'de yaygın yetiştirilen 30 çeltik (Oryza sativa L.) çeşidinin bazı agronomik ve fizyolojik parametreleri değerlendirilerek erken gelişme döneminde B-noksanlık ve B-toksisitesine duyarlılıkları araştırılmıştır. Bu amaçla; her çeşide ait tohumlar perlit ortamına üç tekerrürlü olarak ekil-miş, kontrol (23 µM H3BO3), B-noksanlığı (0 µM H3BO3) ve B-toksisitesi (1000 µM H3BO3) uygulama çözeltileri eklenmiş ve besin çözeltileriyle sulanarak 30 gün boyunca ye-tiştirilmiştir. B-noksan koşullarda; çeşitlerin ortalaması olarak bitki boyu (%6.2), gövde yaş ve kuru ağırlığı (%10.2 ve %7.7), kök yaş ve kuru ağırlığı (%11.2 ve %9.7), kök uzunluğu (%8.9) ve hacmi (%10.7), gövde B-konsantrasyonunda (%22.0) önemli azalmalar belirlenir-ken, kök B-konsantrasyonu (%4.1), toplam klorofil (%1.2) ve karotenoid (%1.2) içerikle-rinde belirlenen artışlar önemsiz bulunmuştur. B-toksik koşullarda; çeşitlerin ortalaması ola-rak bitki boyu (%8.6), gövde yaş ve kuru ağırlığı (%10.5 ve %10.2), kök yaş ve kuru ağırlığı (%24.9 ve %23.6), kök uzunluğu (%21.5), kök hacmi (%23.0) ve toplam klorofil (%2.0) içeriklerinde önemli azalmalar ve karotenoid içeriği (%9.7) ile gövde ve kök B-konsantrasyonlarında (13.7 kat ve 2.2 kat) ise önemli artışlar belirlenmiştir. Erken gelişme döneminde çeltik çeşitlerinin agronomik, morfolojik ve fizyolojik özellikleri B-noksanlığına göre B-toksisitesinden daha fazla olumsuz etkilenmiştir. Çeltik çeşitlerinin toprak üstü ak-sam gelişimi için stres-duyarlılık-indeksine göre B-noksanlığına duyarlılık sıralaması; Vas-co> Özgür-CL> Efsane-CL> Kikko> Baldo> Köprü-CL> Yatkın> Casanova> Gönen> Gemici> Virgilo> Fedra> Ülfet> Cameo> RG-201> Efe> Aga> Zeybek> Osmancık-97> Gümüşcan> Güneş- CL> Proteo>Keshan> Turbo-CL> Değirmen-CL> Edirne> Borandot-to> Rekor> Colombo-CL> Halilbey olarak belirlenmiştir. Çeltik çeşitlerinin B-toksisitesine duyarlılık sıralaması ise; Vasco> Kikko> Rekor> Casanova> Yatkın> Turbo-CL> Boran-dotto> Efe> Colombo-CL> RG-201> Keshan> Ülfet> Osmancık-97> Köprü-CL> Değir-men-CL> Edirne> Cameo> Gönen> Zeybek> Güneş-CL> Proteo> Baldo> Özgür-CL> EfsaneCL> Gemici> Fedra> Virgilo> Aga> Halilbey> Gümüşcan olarak saptanmıştır. Ça-lışmamız sonucunda ürün kayıplarını azaltmak için Halilbey, Colombo-CL ve Rekor çeşitle-rinin B-noksan koşullarda, Gümüşcan, Halilbey ve Aga çeşitlerinin ise B-toksik koşullarda yetiştirilmesinin uygun olacağı kanaatine varılmıştır.