Afete dirençli kent kapsamında yerel düzeyde topluluğun afetlere karşı dayanıklılığının değerlendirilmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, KAMU YÖNETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: GÖKSEL ÖZTÜRK

Danışman: Alper Bilgili

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Günümüzde afetlerin zararlı sonuçlarının ülkeler ve toplumlar üzerinde oluşturmuş olduğu etkinin arttığı görülmektedir. Afetlerden en çok etkilenen yerler olarak kentsel alanlar ön plana çıkmaktadır. Bu kapsamda afete dirençli kentler oluşturmak afet risk yönetiminin temel çalışma alanı olarak karşımıza çıkar. Afete dirençli kentler oluşturmak için de afetlere dayanıklı toplumlar oluşturmak gerekir. Afetlere dayanıklı toplumlar oluşturmak afet risk azaltma politikalarında temel hedef olarak yer almaktadır. Bu yüzden toplumların afetlere karşı dayanıklılığının zamana ve mekâna göre ölçülmesi dayanıklı toplumlar oluşturmanın başlangıç noktasını oluşturmaktadır. Bu doğrultuda bu çalışmada Türkiye'deki toplumun afetlere dayanıklılık seviyelerini belirlemek için temeli DROP modeline dayanan yeterli düzeyde geçerliliği ve güvenilirliği olan Toplum Afet Dayanıklılık Endeksi geliştirilmiştir. Geliştirilen Toplum Afet Dayanıklılık Endeksi sosyal-demografik, ekonomik, kurumsal-konut, topluluk kapasitesi ve çevre-arazi kullanımı şeklinde 5 alt boyuttan ve 34 temel göstergeden oluşmaktadır. Toplum Afet Dayanıklılık Endeksi Türkiye'deki 81 il için uygulanmıştır. Belirlenen alt boyutlarda verilere ulaşmak amacıyla (TUİK, AFAD vb.) internet sitelerinde yer alan güncel verilere ulaşılmıştır. Elde edilen veriler, AMOS 23 ve IBM SPSS 25 programları kullanılarak analiz edilmiş ve iller düzeyinden genel dayanıklılık puanları elde edilmiştir. Ayrıca ortaya çıkan illerin dayanıklılık puanlarına göre Arcgis 10.8 programı ile haritalandırılması yapılarak mekânsal dağılımı ortaya konmuştur. Uygulama sonuçlarına göre Türkiye'deki illerin genel olarak afetlere dayanıklı oldukları görülürken, Ankara, Konya ve Tunceli illeri en yüksek dayanıklılık puanına sahip iller olarak dikkat çekmektedir. Genel dayanıklılık puanına göre en düşük puana sahip iller ise Şırnak, Ağrı ve Siirt olarak ortaya çıkmıştır. Geliştirilen Toplum Afet Dayanıklılık Endeksinin afet yönetimi politikalarına ve yatırımlarına rehberlik etmesi beklenmektedir. Anahtar Kelimeler: Afet Yönetimi, Afete Dirençli Kent, Afetlere Dirençli Toplum, Toplum Afet Dayanıklılık Endeksi