SARIÇAY’IN (ÇANAKKALE) PALEOTAŞKIN ANALİZİ VE TAŞKIN ALANLARININ COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ (CBS) İLE HARİTALANMASI
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Mine Tiryaki
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): ÖZNUR KARACA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Doğal afetler arasında insanlara ve çevresine en fazla zarar veren doğa olaylarından biri taşkınlardır. Bu kapsamda dünyada ve ülkemizde çeşitli mühendislik çalışmaları yapılmaktadır. Bu çalışmada, Çanakkale yerleşim alanı içerisinden geçen Sarıçay'ın paleotaşkın analizi ile günümüz ve geçmiş taşkınları incelenmiş ayrıca eski dere yatağı belirlenerek çalışma alanı için taşkın risk haritası oluşturulmuştur. Sarıçay'ın geçmişten günümüze taşkın riski incelenirken bölgenin jeolojik, jeomorfolojik, sedimantolojik ve hidrolojik özellikleri araştırılmıştır. Akarsu kökenli çökellerin varlığını tespit etmek ve zemin profilini ortaya koymak amacıyla çalışma alanında önceden yapılmış olan sondajlar derlenmiş ve bunlara ek olarak araştırma çukurları açılarak, analizler için örnekler alınmıştır. Bu kapsamda yapılan Optik Uyarımlı Lüminesans (OSL) yaşlandırma yöntemine göre akarsu kökenli çökellerin; taşkın düzlüğü tabanında 37 ± 4 ka (bin yıl), dere yatağından uzaklaşıldıkça ince kırıntılı çökellerde 4± 1 ka (bin yıl) ile 3± 0.5 ka (bin yıl) yaşlı olduğu saptanmıştır. Çalışma alanının zemin profili, jeoloji enine kesitleri hazırlanarak yorumlanmıştır. Bu çalışmalar sonucunda, günümüzden 30-40 bin yıl öncesinden bu yana Sarıçay'ın yatağının değiştiği ve eski yatağı KB-GD yönlü iken şimdi D-B yönlü bugünkü yerleşim birimi içerisinden geçen yatağına taşındığı belirlenmiştir. Taşkın risk haritasının oluşturulması aşamasında Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) tekniklerinden faydalanılmış ve ArcGIS 10 programı altındaki Spatial Analysis modülü kullanılmıştır. CBS kullanılarak çalışma alanına ait eğim, bakı yükseklik, jeoloji, arazi kullanımı, akarsuya yakınlık gibi kriterler ve bunların alt kriterleri belirlenerek ağırlıklı çakıştırma yöntemi ile duyarlılık analizi yapılmış ve taşkın riski taşıyan alanlar belirlenmiştir. Her bir kriter, ağırlık ve etki değerine göre puanlandırılmış ve Sarıçay'ın taşkın risk haritası hazırlanmıştır. Bu haritaya göre çalışma alanı, çok az riskli (1) ve çok riskli (5) olmak üzere 5 sınıfa ayrılmıştır. Anahtar sözcükler: Sarıçay (Çanakkale), Optik Uyarımlı Lüminesans (OSL) Taşkın Risk Analizi, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS)