Erken Osmanlı mimarisinde renkli sır tekniğindeki çiniler(1300 ? 1453)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, SANAT TARİHİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2008
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NİLGÜN CURA
Danışman: Ali Osman Uysal
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çini, kullanıldığı mimari yapılara solmayan bir renklilik sağlamıştır. Çeşitli devir ve bölgelere göre teknik değişiklikler göstererek zenginleşmiştir. Bütün süsleme ögelerinde olduğu gibi, çini sanatında da medeniyetlerin kültür özellikleri görülmektedir.Erken Osmanlı Dönemi(1300-1453) çini sanatı Anadolu Selçuklu Dönemi ile Klasik Osmanlı dönemi arasında bir geçiş dönemidir. Bu dönem çini sanatında tek renk sırlı çiniler, mavi beyaz çini grubu ve renkli sır tekniği çiniler görülmektedir. Renkli sır tekniği çiniler erken dönem Osmanlı mimarisinde Bursa ve Edirne yapılarında karşımıza çıkar. Bu yapılarda kullanılan çini süslemelerinin kökeni hakkında bilgi, usta kitabeleriyle karşımıza çıkar.1402'de Timur'un Anadolu seferi Anadolu'ya çeşitli ustaların gelmesine yol açtığı gibi, bazı Anadolu'lu ustaların da Timur ordusu tarafından Semerkant'a götürülmesine sebep olmuştur. Örneğin, Bursa Yeşil Cami'nin mihrabında okunan Tebrizli bir ustanın imzası ile, yapının hünkar mahfilinde ismi okunan ?Muhammed El-Mecnun? yazısı burada Timurlu etkisini açıkça ortaya koyar. Yapının taş kitabesi üzerinde adı geçen Bursalı Ali İbni İlyas Ali yapının bütün süslemesinden sorumlu olan nakkaştır. Nakkaş Ali İbni İlyas Ali'nin Timur ordularıyla Semerkant'a giden ustalar arasında olduğu ve orada eğitildiği görüşü vardır. Tebrizli lakabını da bu suretle almış olmalıdır. Yeşil Camii ve külliyesinin Timur yapılarıyla süsleme benzerlikleri yanında devrin üslup birliğini görmemiz bakımından önemlidir.Semerkant ve İran üzerinden Anadolu'ya ulaşan renkli sır tekniği çinilerinin tekniği ve yapım yeri konusunda henüz sonuca varılamamıştır. Osmanlı dönemi çinilerinin imalat merkezi olan İznik kazılarında sadece ufak parça halinde renkli sır tekniğiyle yapılmış çini bulunmuştur. Bursa, Edirne ve İstanbul'daki yapılarda kullanılan renkli sır tekniğiyle yapılmış çiniler, yapıların yanında kurulan geçici atölyelerde üretilmiştir. Her üç kentte de görülen eserlerdeki renkli sır tekniğindeki çinilerdeki desen ve kalite özellikleri de bu savı kanıtlar niteliktedir. Ancak bugünümüze kadar kesin sonuca varılacak renkli sır tekniği üretilen fırınlar bulunamamıştır.Erken Osmanlı dönemi, Anadolu da renkli sır tekniğinde yapılan çinilerin görüldüğü yapılar; Bursa Yeşil Cami ve Külliyesi, Bursa Muradiye Cami, Bursa Muradiye Medresesi, Edirne Muradiye Cami ve Edirne Şah Melek Camii'dir.Renkli sır tekniğinin uygulandığı çinilerde, karmaşık bitkisel kompozisyonlar görülür. Çiçekler, yapraklar, şakayıklar, sarmaşıklar, palmet ve rumiler en çok kullanılan motiflerdir. Renkli sır teknikli çinilerde firuze, lacivert, mavi, siyah, beyaz, sarı, fıstık yeşili, ile altın yaldız kullanılır. Ayrıca, renkleri ayıran konturlar, kırmızı ve siyahtır. Bursa örneklerinde kırmızı konturlar altın yaldızla verilmiştir.XIV. ve XV. yüzyıl Erken Osmanlı Sanatında karşımıza çıkan renkli sır tekniğindeki çiniler yapılara farklı solmayan bir canlılık getirmiştir