Öğrenme ve öğretme dünyasını oluşturan sınıf öğretmeninin mesleki kimliği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Derya Girgin
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): ÇAVUŞ ŞAHİN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırma öğrenme ve öğretme dünyasını oluşturan sınıf öğretmeninin mesleki kimliğini incelemeyi amaçlamaktadır. Sınıf öğretmenlerinin mesleki kimliklerini kavramsallaştırma biçimlerini bütün olarak ele alınması sebebiyle bu araştırma kritik bir önem taşımaktadır. Araştırmada açımlayıcı sıralı karma yöntem kullanılmıştır. Bu yöntem; araştırmacının öncelikle nicel çalışmayı yürütüp elde ettiği sonuçları nitel araştırmayla daha detaylı bir şekilde açıklamak için tekrar yapılandırmasını içermektedir. Araştırmanın birinci aşamasındaki nicel boyutun örneklemine 381 sınıf öğretmeni katılmıştır. Araştırmanın ikinci aşamasını oluşturan nitel boyutun çalışma grubuna ise; bireysel görüşmelerde 24 sınıf öğretmeni, odak grup görüşmelerinde 12 sınıf öğretmeni, sınıf içi gözlemlerinde 20 sınıf öğretmeni, mesleki kimlik ile ilgili etkinliklerde ise 12 sınıf öğretmeni gönüllü olarak katılmıştır. Araştırmada sınıf öğretmeninin mesleki kimliğinin bireysel bağlam ölçeği, sınıf öğretmeninin mesleki kimliğinin sosyal bağlam ölçeği, sınıf öğretmeninin mesleki kimliğinin oluşum/yapılandırma bağlam ölçeği, yarı yapılandırılmış görüşme formu, odak grup görüşme formu, gözlem ve etkinlik formu araştırmanın veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen nicel veriler; yüzde ve frekans, t-testi, tek yönlü varyans analizi, LSD testi, yapısal eşitlik modeli ile yol analizi tekniğiyle incelenmiştir. Araştırmanın nitel verilerinin analizinde ise içerik analizi tekniği kullanılmıştır. Nicel verilerin analizinde SPSS paket programından, yol analizinde ise LISREL programından yararlanılmıştır. Nitel verilerin analizinde ise N-Vivo programı kullanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre, sınıf öğretmenlerinin mesleki kimliğinin bireysel bağlamdaki algılarında; sınıf öğretmenlerin bir takım kritik bilgi ve becerilere sahip olması; sosyal bağlamında; öğretim sürecindeki etkileşimleri, öğretmenlerin kişisel anlamdaki hedefleri, bu mesleğin başkaları tarafından tanımlanma biçimleri öne çıkmıştır. Oluşum/yapılandırma bağlamında; kimlik oluşum süreci ve buna etki eden faktörler önemli birer unsur olarak ortaya konmuştur. Sınıf öğretmenlerinin mesleki kimliklerinin bireysel bağlamının; sınıf öğretmeninin sahip olması gereken bilgi ve beceriler ile sınıf öğretmenliğini seçme nedenleri alt boyutlarında cinsiyete göre anlamlı farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Sosyal bağlamda ise öğretim süreci etkileşimleri ile öğretim sürecinde yaşanan sorunlar alt boyutlarında cinsiyete göre anlamlı farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Sınıf öğretmenlerinin mesleki kimliklerinin oluşum/yapılandırma bağlamında ise cinsiyetlerine göre farklılaşmadığı belirlenmiştir. Sınıf öğretmenlerinin mesleki kimliklerinin bağlamlarında kıdemin, eğitim durumunun, öğretmenlik yapılan sınıf düzeyinin ve sınıf mevcudunun da etkili bir değişken olduğu ortaya çıkmıştır. Araştırmanın yol analizi sonuçlarında ise; sınıf öğretmenlerinin sahip olması gereken bilgi ve becerileri ile öğretmenlik mesleğini seçme nedenlerinin; öğretim süreci etkileşimleri ve öğretim sürecindeki hedefleri üzerinden kimlik oluşum sürecini dolaylı olarak etkilediğini ve yordadığını göstermektedir. Bunun yanı sıra üniversite öğretmen yetiştirme programlarının öğretim süreci etkileşimleri üzerinden kimlik oluşum sürecine dolaylı olarak etkisi olduğunu ortaya çıkarmaktadır. Araştırmada mesleki kimliğin farklı değişkenler açısından ele alınarak boylamsal bir çalışmada incelenmesi, nicel yöntemin yanı sıra nitel yöntem ve verilerinden de yararlanılarak yapılan bütüncül çalışmaların yaygınlaştırılması öneri olarak sunulmuştur. Mesleki kimliğinin gelişimi üzerine bütünsel bir anlayış kazandırmak amacıyla öğretmen kimliği ve öğretim uygulamalarıyla ilgili öğretmenlerin bilinçlendirilmesi için mesleki gelişim programı tasarımı ve bir dizi atölye çalışması için bir model oluşturulması araştırmanın önerileri arasında yer almaktadır. Anahtar Kelimeler: Sınıf öğretmeni, açımlayıcı sıralı karma yöntem, etkinlik, gözlem formu, içerik analizi, mesleki kimlik, yarı yapılandırılmış görüşme, yol analizi tekniği