Seçilen Bazı Ayrık Türü Çift Yıldızların Bazı Temel Parametrelerinin Uydu Verileri Kullanılarak Belirlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen Fakültesi, Fizik, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Gonca ŞANDA
Danışman: Esin Soydugan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Gökadamızın en temel yapı taşları olan yıldızların doğasını anlamak için öncelikle onların temel parametrelerinin belirlenmesi gerekir. Yıldız astrofiziğinde bunun için kullanılan en duyarlı yolların başında, örten çift yıldızların ışık ve dikine hız eğrilerinin analizi gelmektedir. Özellikle Roche sınıflamasına göre ayrık çift yıldızlar olarak tanımlanan dizgelerin analizleri, temel astrofiziksel parametrelerinin belirlenmesinde en duyarlı sonuçlar vermektedir. Ayrık çift sistemler, ek olarak, çift çizgili tayfsal çift ise ve ayrıca bileşenlerinin doldurma oranları da düşükse, hesaplanan temel mutlak parametrelerin hataları yüzde birkaç mertebesinde olabilmektedir. Bu durum da, bu tür sistemleri yıldız yapı ve modellerinin testlerinde önemli kaynaklar haline getirmektedir. Bu nedenle, önerilen yüksek lisans tez çalışmasında da araştırılacak hedef kaynaklar, ayrık dizgelerden seçilecektir. Yüksek lisans tez çalışmasında, hassas fotometrik veri üreten TESS uydu veri tabanlarından, ayrık çift sistemler seçilmiştir. Aday seçimi yapılırken, yakınlık etkilerinin minimum olduğu veya bileşenlerinin doldurma oranlarının %70-75'in altında olduğu sistemler tercih edildi ve bu sistemlerin duyarlı fotometrik analizlerinin olmamasına dikkat edildi. Ek olarak, seçilen her bir sistemin Gaia-DR2 duyarlı paralaks ölçümlerinin olması da kriter olarak kullanıldı. Seçilen ayrık sistemlerin TESS ışık eğrileri ve dikine hız eğrileri de eklenerek, analiz edilerek fotometrik parametreleri hesaplandı. Yıldızlararası kızıllaşma değerleri de hesaplandıktan sonra her bir sistem için fotometrik uzaklıklar belirlendi ve bunların Gaia uydusunun uzaklık değerleriyle karşılaştırıldı. Önerilen tez çalışmasındaki tüm sistemlerin, temel mutlak parametreleri, klasik anakol yıldızlarının değerleriyle, kütle-ışıtma, kütle-sıcaklık ve kütle-yarıçap bağıntılarıyla karşılaştırılarak yorumlandı. Ayrıca, her bir sistemin bileşenlerinin Hertzprung Russell (HR) diyagramındaki konumları belirlendi. Anahtar Kelimeler: çift yıldızlar: ayrık çift yıldızlar, yıldızlar: temel parametreler, anakol yıldızları