Değmeye Yakın ve Erken Değme Evresindeki Yakın Çift Yıldızların Temel Parametre İlişkilerinin ve Evrim Durumlarının İncelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Muhammed Faruk YILDIRIM
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): FARUK SOYDUGAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, değmeye yakın (NCB) ve erken değme evresindeki (ECB) yakın çift yıldızların temel parametre ilişkileriyle dinamik ve kinematik evrimsel bağlantıları araştırılmıştır. Öncelikle kinematik ve dinamik incelemeler için gerekli parametreleri içerecek şekilde güncel katalog ve yayınlar derlenerek ECB ve NCB katalogları oluşturuldu. Fotometrik gözlemlerden CN And, GZ And ve LS Del sistemlerinin ışık eğrileri elde edildi ve analizleri yapıldı. CB ve ECB türü sistemlerin, birinci ve ikinci bileşenleri için, kütle-yarıçap (M1,2-R1,2) ve kütle-ışınım gücü (M1,2-L1,2) değişimleri incelenerek ilgili bağıntılar elde edildi. CB ve ECB sistemleri için M1 α P0,85 bağıntısı belirlendi. Ayrıca birinci bileşenin sıcaklığı ile yörünge dönemi arasındaki ilişki araştırıldı ve bu dağılım T1 α P0,32 ile temsil edildi. Ek olarak CB, ECB ve NCB türü sistemlerin fotometrik ve Gaia uzaklıkları karşılaştırıldı. Yakın çift yıldızlar için sistemden kütle veya açısal momentum kaybı, bileşenler arası kütle ve enerji aktarımnı gibi fiziksel süreçler yıldız yapı ve evrimi için önemlidir. Bu nedenle, bu çalışmada, ECB ve NCB türü sistemlerin dönem değişim analizleri yapıldı. Yörünge dönem değişimlerinin araştırılması amacıyla 15 ECB ve 18 NCB türü sistemin O-C analizi yapılmıştır. ECB türü sistemlerden TW Cet ve TT Cet'in dönem değişimleri ilk kez bu çalışmada analiz edilmiştir. CN And ve V752 Cen sistemlerinin O-C analizlerinde ilk kez sinüs benzeri değişim bu çalışmada ortaya çıkarılmıştır. GZ And ve PY Vir sistemlerinin O-C analizlerinde ise literatürdeki çalışmaların aksine, dönemlerinin azaldığı belirlendi. NCB türü sistemlerden RV Crv ve FO Vir'in O-C analizleri ilk kez bu çalışmada yapılmıştır. RU Eri ve AG Phe sistemlerinin O-C analizlerinde ilk kez sinüs benzeri değişim elde edilmiştir. Kinematik ve dinamik inceleme için, CB, ECB ve NCB türü çift yıldızların galaktik uzay hız bileşenleri (U, V, W) hatalarıyla birlikte hesaplandı. Türlerin U-V ve W-V uzay hız diyagramları oluşturuldu. Her bir grubun (NCB, ECB ve CB) Galaktik popülasyon analizleri yapıldı ve ince disk popülasyonuna ait üye sistemler belirlendi. NCB, ECB ve CB türü sistemlerin kinematik yaşları, sırasıyla, 3,95, 2,25 ve 2,75 Gyıl olarak hesaplandı. CB ve ECB türü çift yıldızların yörünge dönemleri, toplam kütle ve açısal momentum değerlerinin zamanla değişimleri incelenerek yorumlandı.