Bizans sanatında zambak (Fleur-de-lis) motifi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, SANAT TARİHİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İÇİM BENGİSU GÖKTÜRK
Danışman: Ayşe Çaylak Türker
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Hıristiyanlığın ilk dönemlerinden beri sanat anlayışı içerisinde bazı önemli semboller kullanılmıştır. Bu semboller, Hıristiyan din adamları tarafından yapılan tartışmalara putperest geleneği ile ilişkili olarak konu olmuş ve yorumlanmıştır. Antik dönemlerden beri kullanımı görülen zambak çiçeği, bu tartışmalar içerisinde bir gelişim göstermiş ve Hıristiyanlık dininde kendine önemli bir yer kazanmıştır. Zambak çiçeği anlamına gelen ve ondan türetildiği düşünülen Fleur-de-Lis stilize motifi, Fransa'da 12. yüzyılda VII. Louis tarafından kraliyet sembolü olarak kabul edilmiş ve özellikle Batı sanatında, Ortaçağ Avrupa hanedan armaları içerisinde tanınmıştır. Hıristiyan ikonografisinde söz konusu zambak (Fleur-de-Lis) motifinin genellikle Meryem'in masumiyetini ve teslisi simgelediği anlaşılmıştır. Batı sanatında nispeten daha çok tanınan bu motifin, Bizans sanatının erken dönemlerinden itibaren de sürekli olarak uygulandığı ve farklı eser türlerinde yoğun bir şekilde kullanılmış olduğu tespit edilmiştir. Ancak bu motif, Bizans çalışmaları içerisinde genel olarak farklı bitki isimleri ile tanıtılmış ve bu konu hakkında herhangi bir kapsamlı çalışma yapılmamıştır. Bu nedenle söz konusu motifin, Bizans taş eserlerinde Fleur-de-Lis karakterini ortaya koyan unsurlar ile birlikte tespit edildiği ve detaylıca incelendiği bir katalog çalışması gerçekleştirilmiştir. İncelenen zambak motiflerinin, yan yaprakların durumuna göre üç farklı ana tip gösterdiği belirlenmiştir. Bununla birlikte tespit edilen diğer eser türleri de değerlendirmeye alınmıştır. Söz konusu motifin, Orta Bizans döneminde Batı ilişkileri ile birlikte daha belirgin bir görünüm kazandığı anlaşılmıştır. Ancak Bizans sanatında Sasani etkisi görülen erken örnekler, motifin doğu kaynağını vurgulamaktadır. Bizans kültüründe Doğu ve Batı ilişkilerinin görüldüğü zambak (Fleur-de-Lis) motiflerinin, form özellikleri dışında ikonografik anlamları da aydınlatılmaya çalışılmış ve dinsel açıdan önemli bir motif olduğu anlaşılmıştır.