Bizans sanatında güneş sembolleri (Taş eserler üzerinden bir değerlendirme)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUĞÇE ÖZÇELİK
Danışman: Ayşe Çaylak Türker
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Antik Çağ kültürlerinde ilahi bir öneme sahip olarak tapınım gören Güneş, Eski Ahit ve İncil'de Tanrı, kral ve peygamberler ile ilişkilendirilmiştir. Pagan inançların dini gerekliliklerinden etkilendikleri bilinen Hristiyan toplumları, İncil metinlerinde geçen anlatıları da özümseyerek Güneş'i, dini figür olarak en üst mertebeye sahip olan İsa ile özdeşleştirmişlerdir. Güneş motifleri, Bizans tasvir sanatında çeşitli eserler üzerindeki farklı sahnelerde karşımıza çıkar. Çalışmamızda bu güneş tasvirlerinin dört grupta değerlendirilebileceği anlaşılmıştır. İlk gruptaki örnekler güneş kişileştirmeleridir. Bu örneklerde kimi zaman ışınlı tacıyla tasvir edilen büstler görülür. Bazı sahnelerde bu büstlerin ışınlı bir madalyon içerisinde gösterilmesi söz konusudur. İkinci grupta çoğu örnekte, çevresinde ışınlar ile tasvir edilmiş olan disk biçimli güneş betimleri yer alır. Üçüncü grup, yalnızca şematik bir ışın tacının yer aldığı örneklerden oluşur. Dördüncü grupta ise özellikle çarmıh sahnelerinde karşılaştığımız rozet motifleri ile gösterilen güneş betimi yer alır. Çarmıh sahnelerinde tespit ettiğimiz bu kullanım, rozet motiflerinin güneş sembolü olarak değerlendirilmesini destekleyen önemli bir veri oluşturmuştur. Güneş sembolü olarak kullanıldığı anlaşılan rozet motifinin tiplerinin tespit edilebilmesi için taş eserler üzerindeki örnekleri seçilerek katalog oluşturulmuştur. Araştırma kapsamında incelenen eserler üzerindeki rozetlerin 7 tipi oluşturduğu tespit edilmiştir. Oluşturulan tipoloji ele alındığında bu tiplerin tümünün, çarmıh sahneleri üzerinde de yer aldığı anlaşılmıştır. Belirlenen rozet tiplerinin Erken, Orta ve Geç Bizans Dönemleri boyunca görülme sıklığında değişkenlikler olduğu tespit edilmiş, eser türlerine göre dağılımının değerlendirmesi yapılarak işaret edebileceği sembolik anlam üzerinde durulmuştur.