Osmanlı'nın son dönemlerinde Ayvalık ve yakın çevresinde endüstri ve ticaret yapıları
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, SANAT TARİHİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BERRİN AKIN
Danışman: Ali Osman Uysal
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Batı Anadolu kıyı coğrafyasında konumlanan Ayvalık, 19. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin ekonomik ve siyasi ortamına koşut olarak, uluslararası ticaret ve sanayi faaliyetleriyle ön plana çıkan önemli bir liman yerleşimine dönüşmüştür. 1770'lere kadar Osmanlı sınırları içinde küçük bir kıyı kasabası olan ve önemli bir rol üstlenmeyen Ayvalık, tarih sahnesine 1800'lerin ilk yıllarından itibaren zeytinyağı ve sabun endüstrisi ve ticaretine dayalı ekonomisiyle çıkmaya başlamış, süreç içersinde Batı Anadolu kıyılarının İzmir'den sonraki en hareketli limanı haline gelmiştir. Ekonomik zemindeki bu gelişmeler, kent dokusunu şekillendirmiş, üretim ve ticari faaliyetlerinin gerçekleştiği tüm yapılar, hem sayı hem çeşit ve hem de konumlarıyla kentin mimari kimliğini oluşturmuşlardır. Kent siluetine en hâkim yapı grubu olan fabrikalar, atölyeler ve depolar liman ulaşımına bağlı olarak kıyı boyunca, lineer bir kurguda yerleştirilmişler, ticari kimliğe sahip dükkân, sosyal mekânlar, konaklama yapıları ise yine liman bölgesi ile ilişki içersindeki çarşı içinde konumlanmışlardır. Bu çalışma, kentin ekonomik tarihinde önemli yer tutan, 19. yüzyılı ve 20.yüzyılın ilk çeyreğini kapsayan Osmanlı'nın son dönemi içinde yapılmış, Ayvalık ve yakın çevresine ait (Cunda, Küçükköy, Gümüşlü) fabrika (zeytinyağı, sabun, deri, un), atölye, değirmen gibi üretim ve üretime bağlı olarak ortaya çıkan depo yapıları ile ticari içeriğe sahip olan dükkan, kahvehane, gazino, otel, han ve banka yapılarını kapsamaktadır. Bu içerikte mimari kimliğini büyük ölçüde koruyabilmiş 205 yapı ele alınmış, mevcut bu yapılar, işlevlerine göre sınıflandırılıp, plan, mimari, malzeme, süsleme özellikleri açısından değerlendirilmiştir. Endüstri Devrimi sonrası inşaat tekniği ve malzeme sektöründeki gelişmelerin şekillendirdiği, yeni yapı türü olarak kent mimarisine yerleşen fabrikalar başta olmak üzere diğer tüm üretim ve ticaret yapılarının mimarisinde işleve yönelik bir anlayışın hâkim olduğu görülmektedir. Bununla beraber yapıların cephe düzenlerine ve öğelerine, süsleme karakterine, dönemin mimari ve süsleme programlarının içeriği etki etmiştir. Bu açıdan Ayvalık ve yakın çevresine ait endüstri ve ticaret yapılarının hem 19.yüzyıl mimari ve üslup anlayışının, hem de Osmanlı Devleti'nin sanayileşme sürecini yansıtan endüstri mirasının kaynakları olmaları, değerlendirilmelerini önemli kılmaktadır. nahtar Kelimeler: Ayvalık, 19.Yüzyıl, Endüstri Ticaret Yapıları, Mimari, Kent Dokusu, Zeytinyağı, Osmanlı Devleti, Liman.