Türk saanen keçilerinde doğum, postnatal davranışlar ve plasenta özellikleri için genetik parametre tahminleri

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, ZOOTEKNİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ÇİTEM GÜL AVUŞAR

Danışman: Aynur Konyalı

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Türk Saanen keçilerinde plasenta morfolojisiyle bazı postnatal davranışların genotipik ve fenotipik varyans unsurlarının tahmin edilmesi amaçlanmıştır. Farklı yıllarda incelenmiş 722 plasenta örneği üzerinde yürütülen çalışmada, veriler SAS paket programında analiz edilmiştir. Pedigrinin sıralanması RE-NUM-OR ve varyans unsurlarının tahminleri Gibbs örneklemesinde 500000 iterasyonda çalışılmıştır. Elde edilen bulgulara göre doğum ağırlığı (DA), plasenta ağırlığı (PA), kotiledon sayısı (KS) ve kotiledon yoğunluğu (KY) üzerinde ana yaşı, cinsiyet ve doğum tipinin etkisi istatistiksel olarak önemli bulunmuştur (P=<0,0001). Doğum süresi (DS), doğumdan sonra ayağa kalkma süresi (DSAKS), emme süresi (ES) ve plasenta atım süresine (PAS) ilişkin kalıtım dereceleri tahminlerinde maternal kalıtım derecesi daha yüksek tahmin edilmiştir. KS, plasenta etkinliği (PE) ve KY daha yüksek maternal kalıtım dereceleri sergilemiştir. DA için h2=0,28, h2m=0,28; PA için h2=0,14, h2m=0,24 olarak tahmin edilmiştir. DA, plasenta özellikleri ve postnatal davranışlar arasındaki genetik ve fenotipik ilişkiler incelendiğinde DA ile PA, KS ve özellikle PE arasında güçlü genetik korelasyon tespit edilmiştir (r𝗀 = 0,76–0,90). KS ile PE arasında neredeyse tam genetik ilişki (r𝗀 = 0,98) belirlenmiştir. Ayrıca, ES ile DSAKS arasında yüksek pozitif korelasyon (r𝗀 = 0,90), KS ile ES arasında ise negatif ilişki (r𝗀 = -0,55) bulunmuştur. Bulgular, plasenta özelliklerinin DA ve yenidoğanın postnatal adaptasyonu üzerinde genetik olarak etkili olduğunu göstermektedir. Elde edilen bulgulara göre doğrudan kalıtım derecelerine göre maternal kalıtım derecelerinin daha yüksek bulunması, maternal genetik etkinin daha baskın olduğunu göstermektedir. Bu durum, plasenta morfolojisinin ve postnatal davranışların şekillenmesinde ananın genetik yapısının yavrudan daha etkili olduğunu ve bu özellikler üzerinde yapılacak ıslah çalışmalarında maternal etkilerin dikkate alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Kotiledon Sayısı, Plasenta Ağırlığı, Kotiledon Yoğunluğu, Plasenta Etkinliği, Postnatal Davranışlar, Plasenta Atım Süresi