Sapanca Havzası’nda Dağılım Gösteren Phoxinus strandjae Türünün Moleküler Analizi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, YABAN HAYATI EKOLOJİSİ VE YÖNETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Elif Koçaslan

Danışman: Sevan Ağdamar

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Artan dünya nüfusunun neden olduğu insan kaynaklı baskılar, canlı türlerini giderek daha fazla yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bırakmaktadır. Bununla birlikte, bilinenin aksine daha geniş bir yayılıma sahip olduğu anlaşılan ve IUCN Kırmızı Listesi'nde geçmişte "Tehlike Altında" (EN) kategorisinde sınıflandırılan Phoxinus strandjae türünün koruma statüsü güncellenmiş ve "Düşük Riskli" (LC) kategorisinde sınıflandırılmıştır. Bu çalışma, Sapanca Gölü Havzası'ndaki akarsular üzerine inşa edilmiş, çeşitli hidrolik yapıların, bu balık türünün popülasyonları üzerindeki genetik etkilerini araştırmaktadır. Çalışma kapsamında, bariyerlerle bölünmüş derelerin memba ve mansap kısımlarından toplanan örnekler, mitokondriyal (COI) ve nükleer (ISSR) belirteçler kullanılarak incelenmiştir. Analizler, popülasyonların evrimsel olarak sağlıklı olduğunu gösteren bir genetik çeşitlilik (h=0,8520; %93,25 P) barındırdığını ortaya koymuştur. Çalışmada belirlenen popülasyonlar arası gen akışının (Nm=1,34) etkisinin sınırlı kaldığı ve genetik sürüklenmeyi önleyemediği, bu durumun da popülasyonlar arasında gözlenen önemli genetik farklılaşmayı (GST=0,27) açıklar nitelikte olduğu görülmüştür. Sonuç olarak bu tez, P. strandjae'nin Sapanca Gölü Havzası'ndaki genetik mirasının korunması için temel bilimsel kanıtlar sunmakta ve bu değerli genetik çeşitliliğin sürdürülebilirliği için acil ve hedef odaklı yönetim stratejilerinin geliştirilmesinin zorunluluğunu vurgulamaktadır.