TÜRK MÜZİĞİNDE YENİ TINI ARAYIŞLARI:BAĞLAMANIN TEKNİK VE TINISAL ÖZELLİKLERİNİTAŞIYAN ÇALGILAR
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, MÜZİK ANASANAT DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BİLAL MAZLUM
Danışman: Bahadır Çokamay
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sanayinin gelişmesi ve ham maddeye daha kolay ulaşılabilme imkânı diğer tüm alanlarda olduğu gibi müzikte ve dolayısıyla bağlama çalgısında da değişimi tetiklemiştir. Bağlama çalgısında tel olarak kullanılan bağırsak, at kuyruğu kılı vb. teller, yerini tını olarak farklı daha gür sesli ve gerilime daha dayanaklı çelik tellere bırakmış, küreselleşen dünya insanların sosyal ve kültürel etkileşimini hızlandırmıştır. Kırsalda yaşayan ve daha sonra kente göç etmiş bir icracının, ozan-âşık ve ya mahalli sanatçının maruz kaldığı; çevresel faktörlerin farklılığı, kentin kozmopolit olanaklarından yararlanma imkânı, kent ve kırsalın gündelik yaşantısında karşılaşılan, esin kaynağı olması muhtemel duysal uyarıcıların farklılığı, medya araçlarının ve kullanım alanlarının yaygınlaşması ile hız kazanan kültürel ve sanatsal etkileşimler, teknoloji gibi birçok faktör, yapılan müziği ve de bunun yanında önemli oranda bağlama çalgısını da form, yapı, ve melodi yönünden bir değişim içine sürüklemiştir. Bu da bağlama çalgısının teknik ve tınısal özelliklerini taşıyan yeni çalgıların tasarlanmasını ihtiyaç kılmıştır. Bu bağlamda kültürel küreselleşmenin de etkisiyle tasarlanan çalgılarda, senkretik/melez formların da ortaya çıktığı görülmektedir. Çalışmamızda yer verdiğimiz çalgıların, farklı kültürlerin müzikal ifade araçları olan çalgılarla, bağlama çalgısının senkretik ilişkisi yanında, Anadolu müziğinin müzikal ifadesinde kullanılan farklı çalgıların bağlamayla senkretik ilişkisi ve etkileşimi de görülmektedir. Ayrıca çalışmamıza konu olan çalgıları tasarlayan ve yapan kişilerin aynı zamanda icracı olmaları, bu çalgıların organoloji ve icra pratikleri bakımından aynı anda incelenmesine olanak sağlamıştır. Geleneksel halk müziğini ifade etmede en önemli çalgıların başında geldiği düşünülen bağlama çalgısı, zamanla farklı türdeki ezgileri de kendi tını ve icra pratikleri içerisinde seslendirmeye başlamış, önceleri sadece söze eşlik eden bir eşlik çalgı kimliğinden sıyrılıp zamanla kendi icra potansiyeline kavuşmuş ve solo bir çalgı haline gelmiştir. Bu değişim süreci bazen icra tekniğinde bazen tınısal özellikte bazen de form ve yapıda bağlamayı etkilemiştir. Teknolojinin sürekli gelişmesi, dünya üzerindeki kültürel ve müzikal yapıya bunun yanında farklı çalgı ve icra tekniklerine ulaşmayı daha kolay kılmaktadır. İcracıların, bağlamada farklı türlerdeki ezgileri icra etmek isteme çabaları çalgıda yapısal, ezgisel ve icra özellikler bakımından farklı ihtiyaçlar doğurmuş bu da bağlamanın form ve tınısal özelliklerinden yararlanılarak yeni çalgılar tasarlama ihtiyacını doğurmuştur. Çalışmamızda yer verdiğimiz çalgılarda görüleceği üzere, bazen solo bir çalgıya evrilen bağlama bazen hem ezgiyi hem de armoniyi aynı çalgı üzerinde eş zamanlı olarak icra edebilmeye olanak sağlayan bir çalgıya evrilmiştir. Bazen bas gitar tınılarını bazen de elektrogitar tınılarını bünyesinde barındıran çalgılara evrilen bağlama, tüm bu yapısal, ritmik ve melodik özellikleri halk müziği ezgisel yapısından ve bağlama çalgısının gelenekteki icra pratiklerinden yararlanarak sağlamıştır. Çalışmada yer verilen çalgıların, bağlamanın dünya müziği içerisinde yer bulabileceğini ve farklı müzik türlerine cevap verebilecek icra pratiklerine sahip olduğunu göstermek adına önem arz ettiği düşünülmektedir. Bunun yanı sıra icracı, çalgı yapımcısı, tüm ilgili kişiler ve de alana da katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir.