Kanser Tanı ve Tedavisi İçin Yeni Radyofarmasötiklerin İn Siliko ve İn Vitro Çalışmalar ile Belirlenmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, TIBBİ SİSTEM BİYOLOJİSİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Ayla Nur DEMİRAL

Danışman: Ferah Cömert Önder

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

İn siliko yaklaşımlar geleneksel in vitro ve in vivo radyofarmasötik geliştirme yöntemleri tarafından oldukça zorlayıcı olan kritik değişkenler için sonuçları ve bir bileşiğin hedef bağlama özelliklerini tahmin edebilir. Bu nedenle, in siliko yöntemlerin dahil edilmesi öncü bileşikleri değerlendirmek için hayvan modellerine olan ihtiyacı azaltan in vitro ve in vivo çalışmalara bilgi vererek yeni radyofarmasötiklerin daha hızlı belirlenmesini ve daha uygun maliyetli tasarımını kolaylaştırabilir. Nükleer tıpta kanser, koroner arter hastalıkları, tiroid bozuklukları, osteomiyelit başta olmak üzere birçok hastalığın görüntüleme, tanı ve teşhisinde radyonüklidler ile etiketlenmiş radyofarmasötikler kullanılmaktadır. Kimyasal özellikleri, yarı ömürleri, bozunma türleri ve yaydıkları fotonlara göre değişiklikler gösteren radyonüklidler arasındaki Teknesyum (99mTc) çeşitli avantajlarından dolayı görüntülemede sıklıkla kullanılmaktadır. Bu tez çalışmasında, belirlenen hedef protein üzerinden in siliko çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Buna göre, öncelikle Discovery Studio yardımıyla onaylı ilacın farmakofor modeli oluşturularak çeşitli veri tabanlarından farmakofor- ve yapı-esaslı sanal taramalar gerçekleştirilmiştir. Hedef protein DPP-4 ve seçilen ligandlar arasında yüksek bağlanma enerjili aday ilaçların belirlenmesi için Glide/SP yöntemi kullanılarak moleküler yerleştirme çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre ilaçların 99mTc ile bağlanma potansiyelleri değerlendirilmiştir. Sefaleksin, İvabradin, Sitagliptin, Gambojik asit, 8PN, Val-Cit-PAB-Eksatekan ve Abareliks'in 99mTc ile radyoetiketleme çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Metformin ve Famotidin'in önceki çalışmalarda 99mTc ile radyoetiketlemeleri yapıldığı için kontrol amaçlı kullanılmıştır. Radyoetiketleme ince tabaka kromatografisi (İTK) ile hareketli faz yardımıyla takip edilmiştir. Ayrıca in siliko sanal taramalar sonucu belirlenen Sefaleksin, Ramipril, Mebendazol ilaçlarının ve ayrıca çalışılan Gambojik asit, 8PN doğal ürünlerinin ve Val-Cit-PAB-Eksatekan ile Abareliks peptitlerinin MCF7, BT-20 ve MDA-MB-231 kanser hücre hatlarında in vitro sitotoksik etkileri değerlendirilmiştir. Radyoimmünoterapi için monoklonal antikor Tusamitamab ile mAb-Famotidin ve mAb-Doksorubisin konjugatları elde edilerek UV spektrumları elde edilmiştir. Sonuç olarak, farklı hastalıkların tedavisinde kullanılan ilaçların potansiyel radyofarmasötikler olarak ikincil etkileri değerlendirilmiştir.