Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DİLARA YILMAZ
Danışman: Elmaziye Temiz
Özet:
6 Şubat 2023
Kahramanmaraş depremleri sonrasında sahada görev alan sivil toplum kuruluşu
(STK) gönüllülerinin, AFAD çalışanlarının ve afetzedelerin deneyimleri
üzerinden yürütülen bu araştırma; toplumsal cinsiyet algısının sosyal sermayeye
erişim, bu sermayeyi kullanma biçimleri ve sahadaki güç ilişkileri üzerindeki
etkisini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma, nitel araştırma
yöntemlerinden araçsal durum çalışması deseninde gerçekleştirilmiştir.
Araştırmanın çalışma grubunu, amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme
tekniğiyle belirlenen toplam 50 katılımcı (16 STK gönüllüsü, 17 AFAD çalışanı
ve 17 afetzede) oluşturmaktadır. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşme formları
aracılığıyla Kahramanmaraş saha ziyareti dâhil olmak üzere toplanmış ve tematik
analiz tekniğiyle çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda; afet
sahasında rollerin ve sorumlulukların toplumsal cinsiyet temelli inşası, sosyal sermayenin işlevselliği: güven
erozyonu ve alternatif dayanışma, sosyal ağların sürdürülmesinde
mahremiyet ve cinsiyet bariyerleri, STK gönüllülüğünde iyiniyetli
cinsiyetçilik ve gelişim engelleri ile teknik uzmanlık ve kurumsal
hiyerarşide cinsiyetlendirilmiş sermaye
başlıkları olmak üzere beş tema belirlenmiştir. Araştırma bulgularına göre,
katılımcı deneyimlerinden hareketle toplumsal cinsiyet ve sosyal sermaye
ilişkisini farklı boyutlarıyla ortaya koyan beş tema belirlenmiştir. Bulgular,
afetin farklı aşamalarında toplumsal cinsiyet rollerinin değişkenlik
gösterdiğini, kadın ve erkeklerin sosyal sermayeye erişim ve bu sermayeyi
kullanma biçimlerinin farklılaştığını ortaya koymuştur. Ayrıca kadınların afet
müdahale süreçlerinde çeşitli engellerle karşılaşmalarına rağmen önemli
katkılar sundukları belirlenmiştir. Araştırmada, kurumlara duyulan güvenin afet
sürecindeki dayanışma ve iş birliği ilişkilerini etkilediği belirlenmiş, kurumsal
güvenin zayıfladığı durumlarda bireyler ve gönüllü gruplar arasındaki dayanışmanın
daha fazla önem kazandığı görülmüştür. Sonuç olarak araştırma, afet
süreçlerinde toplumsal cinsiyetin sosyal sermayeye erişimi ve sahadaki güç
ilişkilerini önemli ölçüde şekillendirdiğini göstermektedir.
Anahtar Kelimeler: Afet,
Gönüllü, Sosyal Sermaye, Toplumsal Cinsiyet, Afet Yönetimi, Afet Gönüllüsü