Aydın Çeşmeleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Serkan Özbalkan
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): MESUT DÜNDAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez projemizde, Batı Anadolu'nun stratejik bir konumda yer alan Aydın İli'nin çeşmeleri araştırılarak Anadolu çeşme mimarisi içerisindeki yeri ortaya konmaya çalışılmıştır. Kataloglama yöntemi ile ele alınan çeşmeler detaylı bir şekilde incelenmiş olup benzer örnekleriyle karşılaştırması yapılarak değerlendirilmiştir. Konu kapsamımızda Aydın iline bağlı on üç ilçe ve köylerinde tespit edilen seksen dört adet çeşme çalışılmıştır. Mevcut çeşmeler XIII. yüzyıl ile XX. yüzyıl başları arasında inşa edilmekle birlikte yoğun olarak XVIII. ve XIX. yüzyıla tarihlenmektedirler. Kataloğa dahil edilen çeşmeler fiziksel biçimlenişleri itibariyle farklılık göstermektedirler. Cephe sayısına göre tek cepheli, iki cepheli, üç cepheli ve dört cepheli örnekler bulunmaktadır. Gövde biçimine göre ise dikdörtgen ve kare prizmal gövdeli olarak ayrılmaktadırlar. Aydın yöresindeki çeşmelerde genel olarak fonksiyonellik ön planda tutulmuş olup basit işçilik sergilemektedirler. Mevcut örneklerin büyük çoğunluğu moloz taş ve tuğlanın birlikte kullanılmasıyla inşa edilmiştir. Az sayıda örnekte ise mermer ve devşirme malzemenin kullanıldığı görülmektedir. Tespit edilen çeşmelerde kullanılan kemer formları çeşitlilik göstermektedir. Yoğun olarak yarım daire ve sivri kemer formlarının uygulandığı yapılarda basık kemer, sepet kulplu kemer, kaş kemer, dilimli kaş kemer, bursa kemeri ve gemi teknesi kemer formlarının kullanıldığı örnekler de mevcuttur. Aydın çeşmeleri genel olarak kırsal mimariye bağlı olarak basit işçilik gösterdiklerinden süsleme bakımından oldukça sade tutulmuşlardır. Tespit edilen çeşmelerde süsleme motifi olarak genellikle servi ağacı, kıvrık dal, yaprak, gülçe, gülbezek, rumi, palmet, karanfil ve lale gibi bitkisel bezemeler tercih edilmiştir. Bu bezemelerin dışında çeşme cepheleri kullanılan kemer, saçak, silme, pilastr ve sütunce gibi mimari elemanlarla hareketlendirilmeye çalışılmıştır.