EKOSİSTEM SERVİSLERİ ÇERÇEVESİNDE KENTSEL AÇIK- YEŞİL ALANLARIN HAVA KALİTESİNE ETKİLERİNİN BELİRLENMESİ; ÇANAKKALE ÖRNEĞİ

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Mimarlık ve Tasarım Fakültesi, Peyzaj Mimarlığı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: FİLİZ ENGİN

Danışman: Çiğdem Kaptan Ayhan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Kentsel açık yeşil alanlar yaşam kalitesi üzerindeki negatif etkileri azaltma olanağı sağlayan en temel bileşenlerden birisidir. Bu alanların sunduğu en önemli ekosistem servisleri/hizmetlerinden bazıları da kirleticileri uzaklaştırarak havayı temizleme, serinletme, ısı adası etkisini azaltma, karbondioksit depolama gibi hava kalitesinin artırılmasına yönelik faaliyetlerdir. Çanakkale ili, yüksek tarımsal üretim değerlerinin ve gelişmeye açık potansiyelinin yanı sıra sahip olduğu doğal ve kültürel özellikleriyle çeşitli ölçekteki turizm faaliyetlerine ev sahipliği yapmaktadır. Aynı zamanda Çan ve Biga ilçelerinde faaliyet gösteren ve yenilerinin inşa edileceği ifade edilen termik santrallerin özellikle hava kalitesi açısından mevcut ve olası olumsuz etkileriyle de karşı karşıyadır. Her ne kadar Çanakkale kent merkezi mevcut santrallerden görece uzak olsa da uzun vadede trafikten ve ısınma amaçlı kömür kullanımından kaynaklı hava kirliliğiyle birleştiğinde kentsel yaşam kalitesini düşüren bir faktör halini alacaktır. Buradan yola çıkarak, Çanakkale kent merkezinde yer alan üç açık yeşil alan tez konusu çerçevesinde irdelenmiştir. Bu amaçla, Amerika Birleşik Devletleri Orman Servisi tarafından, kentsel orman ekosistem hizmetlerini değerlendirmek ve ölçmek için tasarlanmış i-Tree Eco modeli kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda incelenen alanlardaki bitki varlığının karbon depolama ve tutma, oksijen üretimi, hava kirliliğine neden olan kirleticilerin uzaklaştırılmasına yönelik katkısı ortaya konmuş ve alanlardaki en yaygın 10 tür temelinde değerlendirmeler yapılmıştır. Elde edilen bulgulara göre Ulmus minor, Laurus nobilis, Cupressuss sempervirens, Pinus brutia ve Acer negundo hava kalitesine en yüksek katkı sağlayan türler olarak belirlenmiştir. Böylece mevcut durum ortaya konarken aynı zamanda Çanakkale ve benzer koşullara sahip alanlar için hava kalitesi açısından daha uygun türler saptanmış ve gelecekteki bitki seçimleri için önemli veri tabanı oluşturulmuştur.