Bizans sanatında hayvan sembolizmi: Liturjik taş eserler üzerinden bir değerlendirme

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: TUĞÇE KARADEMİR YİĞİT

Danışman: Ayşe Çaylak Türker

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

MS 2. yüzyılda İskenderiye'de Yunanca olarak yazılan Physiologus, hayvan, taş ve bitkilere alegorik ve didaktik anlamlar yükleyen erken Hristiyan metnidir. Doğadaki canlıların gözlemlenen davranış ve özelliklerini Hristiyan teolojisinin yorumlayıcı çevresinde simgesel anlatılara dönüştürmüştür. Örneğin, pelikanın kendi kanıyla yavrularını diriltmesi, İsa'nın insanlık uğruna çarmıhta kendini feda etmesiyle özdeştirilmiştir. Böylece, metinde ele alınan her hayvan Tanrısal hakikatin bir sembolü haline gelmiştir. Physiologus'un etkisi, Orta Çağ boyunca etkili olmuş ve genişletilerek Bestiarium versiyonlarına ulaşmıştır. Liturjik taş eserler üzerinde görülen hayvan figürlerinin tasvirinde bu kaynakların yanı sıra kutsal kitaplardan da yararlanılmıştır. Doğada bulunan hayvanlar ve fantastik hayvanların tümü Bestiarium ve kutsal kitaplar referans alınarak tasvir edilmiş her bir hayvan figürüne sembolik anlamlar yüklenmiştir. Çalışmamızda 184 liturjik taş eser üzerinde tasvir edilen hayvan türleri tespit edilerek sembolik anlamları anlaşılmaya çalışılmıştır.