Çok Boyutlu Kuraklık Analizi: Kuzey Ege Havzası
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, COĞRAFYA ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DUYGU DEMİRAY
Danışman: Faize Sarış
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışmasında, Anadolu'nun kuzeybatısında yer alan Kuzey Ege Havzası'nda çok boyutlu kuraklık analizi yapıldı. Hidro-meteorolojik veri setleriyle, Kuzey Ege Havzası için meteorolojik, tarımsal ve hidrolojik kuraklık indis hesaplamaları standardize edilmiş yöntemler kullanılarak ayrı ayrı hesaplanarak kuraklığın karakteri ve zamansal değişimi saptandı. Ardından indis hesaplamalarından çıkan değerler Bütünleşik Kuraklık İndis yöntemiyle bir arada değerlendirildi. Kuraklığın alansal etkilerini değerlendirmek için seçilmiş yıllara ait uydu görüntüleri üzerinden NDVI ve VCI analizleri de eklenerek çok boyutlu bir kuraklık tanımlaması gerçekleştirildi. Havzada kuraklığa etki edecek sıcaklık eğilimleri, arazi örtüsü değişimleri ve antropojenik baskı unsurları (nüfus, yerleşme, beşerî faaliyetler, su kaynakları yönetimi, vs.,) değerlendirildi. Böylelikle, havza içerisindeki kuraklığın yayılım karakteristiği ve esas itici güç/güçleri çok boyutlu bir şekilde incelendi. Akdeniz ikliminin tipik özelliklerini taşıyan Kuzey Ege Havzası'nda ilkbahar ve yaz aylarındaki yağış açığı, SPI, SPEI ve SDI indis göstergelerinde, yaklaşık olarak 1980'lerden bu yana 10-15 yıllık periyotlarla tekrarlanan ve özellikle 2013-2015 yılları arası dönemden günümüze doğru şiddeti artan uzun süreli kuraklık döngülerine işaret etti. Meteorolojik kuraklık eğilimi havzanın güneyinde (Akhisar, Bergama, Yağcılı) daha belirginken, hidrolojik kuraklık dalgalanmaları Tuzla Çayı ve Zeytinli Çayı alt havzalarında öne çıktı. SPEI sonucunda 2007-2008, 2012 ve 2023 dönemlerinde SDI indisi sonucunda 1990, 2007-2009 ve 2020-2021 dönemlerinde güçlü su stresi olayları ortaya çıktı. Uzun vadeli BKİ-12 indeksi, Çanakkale, Edremit ve Manisa'da orta ve şiddetli kuraklıkları vurgularken, artan sıcaklıklar (özellikle Çanakkale, Dikili, Edremit) ve buharlaşma su kayıplarını derinleştirmektedir. NDVI ve VCI analizleri ise güneyde tarımsal ve ekosistem içerisinde bitki örtüsünün hâlâ kırılgan, kuzeyde ise daha dirençli olduğunu ortaya koydu. Son olarak, hızlı arazi kullanım değişimleri, sulama odaklı su yapıları ve yoğun antropojenik baskılar, havzanın kuraklık riskini hem süreklileştiren hem de şiddetlendiren temel faktörler olarak öne çıktı.