OKUL YÖNETİCİLERİNİN DUYGUSAL EMEK VE İŞ DOYUMU ARASINDAKİ İLİŞKİYE DAİR BİR İNCELEME
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Ahmet Göç
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): OSMAN ÇEKİÇ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, okul yöneticilerinin öğretmenler ile ilişkilerindeki duygusal emek ve iş doyum düzeyleri arasındaki ilişki açıklanmaya çalışılmıştır. Okul yöneticisi, eğitim faaliyetlerinin yürütülmesinden öğrencilere, velilere, üstlere ve öğretmenlere karşı sorumluluk taşır. Sorumlulukları için zihinsel, fiziksel güçlerinin yanında duygusal güç harcamaları gerekir. Okul yöneticilerinin en çok öğretmenlerle iletişim kurdukları göz önüne alındığında, proaktif durumlarının öğretmenlere olumlu yansıması, beraberinde huzurlu çalışma ortamı, başarı ve çalışanlar ile birlikte kendisinde de iş doyumuna neden olacağı kaçınılmazdır. Hochschild "The Managed Heart" adlı eseriyle alan yazına giren duygusal emek Morris, Feldman, Ashfort, Humphery ve Grandey gibi araştırmacılar tarafından geliştirilerek günümüze gelmiştir. İşgörenlerin duygularını düzenlemeleri ve dışarıdan gözlemlenebilecek yüz ve beden hareketleriyle karşı tarafa yansıtmaları olarak tanımlanabilecek olan duygusal emek, çalışanların meslektaşları ve diğer paydaşlarla ilişkilerini biçimlendirir. İşgörenlerin işlerinden duydukları hoşnutluk veya hoşnutsuzluk olarak tanımlanan iş doyumu, bireylerin çalışma ortamında huzurunu ve dolayısı ile de performanslarını etkiler. Temelinde insan ilişkilerine dayanan örüntülerden oluşan okul örgütlerinde, hem duygusal emek hem de iş doyumu büyük önem arz etmektedir. Bu nedenle, bu çalışmada Eğitim Yönetimi alan yazınında çokça çalışılmış olan iş doyumu, daha yeni bir kavram olan duygusal emek ile birleştirilerek okul örgütlerindeki insan ilişkilerine açıklık kazandırılmaya çalışılmıştır. Tarama modelinde ele alınan araştırmanın evrenini 2015-2016 öğretim yılında Çanakkale il ve ilçelerinde resmi ilkokul, ortaokul ve liselerinde görev yapan okul yöneticileri oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak Diefendorf ve arkadaşlarının "Duygusal Emek Ölçeği" ile "Minnesota İş Tatmin Ölçeği" kullanılmıştır. Çözümlemelerde, SPSS paket programı kullanılmış, gruplar arasındaki anlamlılık testlerinde p=0.05 düzeyi esas alınmıştır. Analizlerde, frekans, yüzde, ortalama, standart sapma, normal dağılım gösteren durumlarda t testi, ANOVA, normal dağılım göstermeyen durumlarda ise Mann-Whitney, Kruskal-Wallis testleri kullanılmıştır. Amaç ve alt problemlere bağlı olarak, okul yöneticilerinin duygusal emek gösterimlerinin samimi duygular, derin rol yapma ve yüzeysel yapma; iş doyumlarının içsel doyum ve dışsal doyum şeklinde çoktan aza doğru sıralandığı görülmüştür. Duygusal emeğin derin rol yapma boyutunda farklılaşma söz konusu olup erkeklerin kadınlara, evlilerin bekarlara, deneyimlilerin deneyimsizlere, müdürlerin müdür yardımcılarına göre daha fazla duygusal emek gösteriminde bulundukları tespit edilmiştir. Ayrıca, yüzeysel ve derin rol yapmada ilkokul, ortaokul ve lise yöneticileri arasında fark yokken, samimi duygular boyutunda fark olduğu; iş doyumunda ise cinsiyet, eğitim durumu, yaş, toplam hizmet süresi açısında bir fark yokken evli olan, unvanı müdür ile yöneticilik deneyimi fazla olan yöneticilerin iş doyumlarının fazla olduğu görülmektedir. Çalışma sonucunda, Çanakkale İl'indeki ilkokul, ortaokul ve lise yöneticilerinin öğretmenleri ile ilişkilerinde yüzeysel rol yapma gösterimlerinde bulunmadıkları görülmüştür. Bu durum hem okul ve okul yöneticileri hem de öğretmenler açısından olumlu ve istenilen bir sonuçtur. Duygusal emek konusunun, merkezi/mahalli seminerlerde yönetici ve öğretmenler ile paylaşılması, paydaşların kişisel ve mesleki gelişimlerine katkı saylayacaktır.