Gelibolu Tarihi Alanı’nda Bulunan Yerli ve Yabancı Anma Mekânlarının Peyzaj Mimarlığı Açısından İncelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Mimarlık Ve Tasarım Fakültesi, Peyzaj Mimarlığı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Özge URUK
Danışman: Abdullah Kelkit
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çanakkale Muharebeleri'nde şehit düşen binlerce Türk askeri zorlu şartlar altında defnedilmiştir. Günümüze kadar ulaşmış olan gerçek şüheda kabristanlarının, şehitliklerin bir kısmı ihya edilmiş, koruma altına alınmış ve mekânsal düzenlemeleri yapılmıştır. Bu alanlarda, muharebe dönemini anlatan mimari sanat eserlerinin (heykel, anıt, kitabe, siper, rölyef vb.) mekânsal düzenlemelere dahil edilmesi sonucunda bu alanlar anma mekanlarına dönüşmüştür. İtilaf Devletleri adına savaşan yabancı kuvvet askerleri de Gelibolu Yarımadası'nda can vermiş ve defin işlemleri yapılmıştır. Defnedilen yabancı askerlerin bulundukları bölgeler koruma altına alınarak mezarlıklar oluşturulmuş, anma mekânı halini almıştır. Savaş alanlarının yaşandığı bu bölgede oluşturulan yerli ve yabancı anma mekanları düzenlemelerinin ortak amacı; savaşan askerlerin hatıralarını korumak, askerleri onurlandırmak, hatırlatmak ve gelecek kuşaklara aktarmaktır. Her millet toprak altında yatan askerleri adına toprak üstünde bu duyguları yaşatmak amacıyla düzenlemeler yapmıştır. Yerli ve yabancı anma mekanları olarak nitelendirilen bu alanların mekânsal düzenlemeleri peyzaj mimarlığı disiplinince incelenmiştir. Muharebeler sonucunda oluşan şehitlikler ve mezarlıklar anma mekanlarına dönüştürülmüş, ihyası, inşası ve bakımı her milletin kendi sorumluluğu altına bırakılmıştır. Milletler, anma mekanlarını oluştururken kendi dini, milli ve ulusal tasarım kriterleri doğrultusunda planlamalar ve uygulamalar yapmışlardır. Yerli ve yabancı anma mekanlarının oluşumunun; tarihsel süreçleri, tasarım kriterleri ve yapım teknikleri farklılık göstermektedir. Anma mekanlarının; tasarım gerekçeleri, ihya ve inşasının başlangıç-bitiş süreci, inşa eden kurum ve kuruluşları, tasarlayanı, tasarımlardaki değişiklikleri, milli-dini sembol kullanımı, sınırlandırma şekilleri, mekanların diğer alanlar ile kurgulanması, ziyaretçilere yönelik düzenlemeleri, tasarımların somut/soyut yönü ve kişilere yönelik düzenlemeleri gibi özelliklerine göre farklılıklar gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır. Özellikle Türk askerleri adına yapılması planlanan yeni anma mekânı düzenlemelerine ışık tutacak tasarım kriterleri ortaya konulmuştur.